## Северна Македонија: Завршна изјава на Мисијата по консултациите спроведени во врска со член 4 (2021 година)

## Source details

**Canonical URL:** [Северна Македонија: Завршна изјава на Мисијата по консултациите спроведени во врска со член 4 (2021 година)](https://www.imf.org/-/media/files/miscellaneous/north-macedonia-mkd-2021-article-iv-concluding-statement.pdf)

## Other formats

- [Markdown version](/-/media/files/miscellaneous/north-macedonia-mkd-2021-article-iv-concluding-statement.pdf.md)
- [Structured JSON version](/-/media/files/miscellaneous/north-macedonia-mkd-2021-article-iv-concluding-statement.pdf.json)

---

### Мисија и контекст
- Мисијата на Меѓународниот монетарен фонд ги спроведе консултациите во врска со член 4 за 2021 година во период од 23 ноември до 10 декември 2021 година.
- Вашингтон – 17 декември 2021 година: завршната изјава ги содржи првичните согледувања на тимот на ММФ по виртуелната посета.
- Ставовите изразени се на тимот на ММФ и не секогаш ги претставуваат ставовите на Извршниот одбор на ММФ.

### Макроекономски изгледи и ризици
- Економското закрепнување се очекува да продолжи во 2022 година.
- Краткотрајни прогнози:
  - растот: 4 проценти во 2021 година;
  - растот: 4,2 проценти во 2022 година, главно поттикнат од големата домашна побарувачка.
- Клучни фактори во проекцијата:
  - постепено закрепнување на вработеноста;
  - висок раст на платите, растечки дознаки и користење на дел од кумулираните заштеди кои ќе влијаат на зголемување на расположливиот приход;
  - солиден раст на извозот, но негативно погоден од нарушувањата во синџирот на снабдување, особено во автомобилскиот сектор;
  - голема домашна побарувачка подразбира висок раст на увозот.
- Главни ризици:
  - ниско ниво на покриеност со вакцини и глобално реактивирање на пандемијата со нови варијанти (негативен ризик за раст);
  - политичка нестабилност која може да го намали довербата и да го успори спроведувањето на политиките;
  - почеток на преговорите за пристапување во ЕУ како позитивен фактор за реформи и раст.

### Инфлација
- IMF очекува:
  - инфлацијата во 2022 година да биде 3,9 проценти во просек;
  - да се стабилизира на околу 2 проценти во 2023 година и во периодот потоа.
- Набљудувано:
  - глобалното зголемување на цените на енергијата и храната поттикна поголема инфлација во 2021 година и можеби ќе придонесува и на почетокот на 2022 година;
  - повеќе од половина од потрошувачката се должи на храната и енергијата;
  - показатели за инфлацијата кои ги исклучуваат променливите цени (храна и енергија) исто така се повисоки, што укажува на пошироки инфлациски притисоци;
  - поголем раст на платите носи нагорни ризици за инфлацијата.
- Очекување за динамиката: инфлацијата веројатно ќе биде повисока подолго отколку првично очекуваното, но ќе почне да се намалува во втората половина од 2022 година.

### Фискална позиција, приоритети и препораки
- Буџет 2022:
  - предвидува намалување на трошоците поврзани со пандемијата, но продолжува да ја поддржува економската активност;
  - вклучува поголеми трошоци во здравствениот сектор, вклучително и за вакцини;
  - обезбедува простор за флексибилно реагирање на потребите од трошења поврзани со пандемијата.
- Прелиминарни очекувања за дефицит:
  - фискален дефицит од 5,9 проценти од БДП во 2021 година;
  - очекуван фискален дефицит од 4,3 проценти од БДП во 2022 година.
- Среднорочна цел и мерки:
  - Тимот на ММФ препорачува фискалниот дефицит да се доведе близу до 1 процент од БДП во наредните пет години за обнова на фискалниот простор и создавање простор за повеќе инвестиции.
  - Предложени мерки:
    - реформа на даночната политика, вклучително и рационализирање на преференцијалните третмани;
    - укинување на даночните намалувања кои беа донесени за време на пандемијата;
    - воведување на попрогресивен даночен систем;
    - зајакнување на капацитетот за наплата и борба против даночното затајување.
- Социјална и таргетирана помош:
  - буџетот предвидува распределба за таргетирана помош, но можеби ќе бидат потребни дополнителни средства за ублажување на влијанието од повисоките цени на енергенсите врз ранливите групи, особено по нормализирање на намалената стапка на ДДВ за електрична енергија почнувајќи од јули;
  - натамошни субвенции или продолжување на намалениот ДДВ би имало поширок ефект врз даночните обврзници отколку таргетирана помош.

### Управување со јавни финансии и јавни инвестиции
- Препораки:
  - кредибилна среднорочна фискална стратегија;
  - подобрување на управувањето со јавните инвестиции: формирање на посебна единица во Министерството за финансии и интеграција на јавно-приватното партнерство во рамката за јавни инвестиции;
  - продолжување на активностите за транспарентност и отчетност во користењето на јавните пари, вклучително и подобрување на праксите за јавни набавки;
  - потреба за заштитни мерки за управување со фискалните ризици поврзани со државните претпријатија и со финансиите на локалните самоуправи.

### Монетарна и финансиска стабилност
- Девизен курс и резерви:
  - De facto фиксниот курс на денарот се потврди како сидро на стабилноста;
  - нивото на девизните резерви е соодветно за да го поддржи таквиот курс.
- Народна банка (НБРСМ):
  - треба да продолжи внимателно да ја комуницира својата проценка за тенденциите на инфлацијата;
  - треба да биде подготвена да ги заостри политиките ако инфлацијата во Северна Македонија стане постојано повисока отколку инфлацијата во еврозоната или ако се остварат значителни и постојани притисоци врз девизните резерви;
  - потребно е да се зачува независноста во работењето на НБРСМ.
- Банкарски систем:
  - се покажа дека е силен и стабилен за време на пандемијата; целосно е добро капитализиран и профитабилен;
  - неопходни се подобрувања во рамката за стрес-тестови и засилени супервизорски напори за рано идентификување на проблематични пласмани и соодветно издвојување резерви;
  - продолжување на мерките за ограничување на девизното кредитирање поради големо учество на девизни кредити или кредити со девизна клаузула кај домаќинствата;
  - растечкиот долг во приватниот сектор (од ниско ниво), висок раст на хипотекарни кредити и зголемување на цените на недвижностите бараат понатамошна внимателност.
- Макропрудентна рамка и финансиска безбедносна мрежа:
  - подготовки во тек од Програмата на ММФ за проценка на финансискиот сектор (FSAP) од 2018 година;
  - законодавниот процес треба да се заврши без понатамошно одложување;
  - приоритети: подобрување на макропрудентниот надзор и координација меѓу институциите, обезбедување макропрудентни инструменти, современи рамки за решавање на банките и осигурување на депозитите.

### Ограничување на економските последици и пазар на труд
- Поддршка за реалокација на работна сила:
  - мерки за поддршка на трансферот меѓу работни места, вклучително обуки и преквалификација;
  - зајакнување на образовните резултати за намалување на недостатокот од вештини.
- Политика за минимална плата:
  - препорака за придржување до механизмот за минимална плата, но со поблиско усогласување со тенденциите кај продуктивноста;
  - секое ад hoc зголемување на минималната плата треба да биде придружено со мерки за доследно спроведување за превенирање на премин во неформалниот сектор.
- Реформи на рамката за стечај:
  - понатамошно зајакнување на рамката за регулирање на стечајот и несолвентноста, вклучително спроведување на новиот Закон за стечај, може да помогне во прераспределбата на ресурсите.

### Заклучок
- Силната поддршка преку политиките го ублажи влијанието од пандемијата врз економијата; неопходна е продолжена флексибилност на политиките.
- Акцентот треба да биде на ограничување на последиците врз економијата предизвикани од пандемијата, додека се остварува напредок во долгорочните реформски приоритети: зајакнување на управувањето со јавните финансии, управувањето со приходите и зајакнување на финансиската заштитна мрежа.
- Тимот ја изразува благодарност до властите и сите соработници за конструктивниот дијалог.

*Извор: Завршна изјава на Мисијата по консултациите спроведени во врска со член 4 (23 ноември – 10 декември 2021 година).*

---


_Source: https://www.imf.org/-/media/files/miscellaneous/north-macedonia-mkd-2021-article-iv-concluding-statement.pdf_