## Kosovë: Deklaratë përmbyllëse e misionit të nenit IV më 2018

## Source details

**Canonical URL:** [Kosovë: Deklaratë përmbyllëse e misionit të nenit IV më 2018](https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/103018-kosovo-cs-alb.pdf)

## Other formats

- [Markdown version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/103018-kosovo-cs-alb.pdf.md)
- [Structured JSON version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/103018-kosovo-cs-alb.pdf.json)

---

### Misioni dhe kontekst
- Misioni i FMN-së, nën udhëheqje të Stephanie Eble, vizitoi Prishtinën gjatë periudhës 17 deri 30 tetor 2018 për konsultime nenit IV për vitin 2018.
- Autoritetet miratuan publikimin e kësaj deklarate; mendimet janë të stafit të FMN-së dhe jo domosdoshmërisht të Bordit Ekzekutiv.
- Qëllimi: vlerësim i zhvillimeve makroekonomike, rreziqeve fiskale, stabilitetit financiar dhe rekomandime politikash.

### Perspektiva makroekonomike — gjetje kryesore
- Rritja e pritshme:
  - Rritja pritet të jetë rreth 4.0 për qind më 2018.
  - Në vitin 2019, rritja parashikohet të jetë 4.2 për qind.
- Inflacioni:
  - Pritet të jetë mesatarisht 0.9 për qind këtë vit.
  - Pritet të jetë 1.4 për qind vitin e ardhshëm.
- Drejtime të rritjes: investimet, konsumi, eksportet e shërbimeve, kredi bankare e fuqishme, dhe remitancat.
- Perspektiva afatmesme: nën politikat aktuale, rritja parashikohet të mbetet rreth 4 për qind dhe inflacioni gradualisht të konvergjojë me mesataren e BE-së.
- Rreziqe kryesore:
  - Presione shpenzimesh përfitimesh të patargetuara sociale që do të reduktojnë shpenzimet produktive dhe rrisin deficitin fiskal.
  - Investimi i propozuar në termocentral mund të zgjasë deficitin gjatë ndërtimit dhe, varësisht nga zbatimi, të rrisë ndjeshëm borxhin publik.
  - Pasiguri politike; normalizim i politikës monetare të BE-së ose kushte financiare globale më të rrepta; rënie e rritjes në BE që ul remitancat.

### Stabiliteti fiskal — gjendja dhe objektivat
- Deficiti buxhetor për vitin 2018 (sipas përkufizimit të rregullës fiskale) pritet të jetë rreth 1½ për qind e BPV-së, brenda kufirit të rregullës fiskale prej 2 për qind.
- Objektivi i buxhetit të vitit 2019:
  - Synon të arrijë deficit prej 1.9 për qind të BPV-së.
  - Mban pandryshuar buxhetin për paga si përqindje e BPV-së.
  - Parashikon bilanc bankar prej 4.5 për qind të BPV-së.
- Buxheti 2019 akomodon:
  - Rritje alokimesh për sektorët prioritarë: shëndetësi, arsimi, gjyqësori.
  - Shpenzime më të larta (të përhershme) për përfitime pensionale.
  - Përmirësime të administrimit të të hyrave: gjithsej rreth 1 për qind e BPV-së, duke përfshirë ⅔ për qind të BPV-së nga mbledhja e borxheve tatimore dhe përmbushja e detyrueshme, si dhe ⅓ për qind nga qeveritë lokale.
  - ¼ për qind të BPV-së në kursime nga reforma e pensioneve të veteranëve të luftës.
  - Parashikon përshpejtim në investimet e financuara nga donatorët dhe të hyrat nga privatizimi; nëse realizohen, do të shtonin për 4 për qind te GDP-se shtesë në shpenzime kapitale.

### Rekomandime fiskale dhe masa prioritare
- Forcimi i administratës tatimore:
  - Përshpejtim i reformave për reduktimin e informalitetit, hendekut tatimor dhe borxheve tatimore.
  - Caktim caqesh sasiore dhe strategjike performancash; zgjerim kërkesash për deklarim; ndëshkime për deklarim të vonuar; përmirësim i produktivitetit të kontrolleve tatimore.
  - Centralizim i mbledhjes, sistematizim i procesit dhe marrje në kohë e veprimeve detyruese.
  - Çdo ndryshim në sistemin e mbledhjes së TVSH-së nga importi duhet të ruajë nivelet e mbledhjes nga Dogana dhe të përfshijë masa mbrojtëse.
  - Të shmangen përjashtimet e reja tatimore dhe pushimet tatimore që cenojnë bazën tatimore.
- Frenimi i presioneve të shpenzimeve:
  - Përfshirja e reformave të përfitimeve për veteranët e luftës dhe invalidët e luftës.
  - Ristrukturim i ndërmarrjeve publike, racionalizim i punësimit dhe harmonizim i pagave me produktivitetin.
  - Kundërshtim i futjes së skemave jokontributdhënëse të pensionimit të parakohshëm për grupe të veçanta dhe i përfitimeve speciale që dëmtojnë qëndrueshmërinë financiare.
  - Rishikim i ligjit të pagave publike për të adresuar koston fiskale të zgjerimeve dhe përjashtimeve.
  - Kufizim i çdo rritjeje të pensioneve në pensionin bazë; rritje të mëtejshme të pensioneve kontribuese pas vitit 2016 konsiderohen të papërshtatshme.
- Përmirësimi i efikasitetit të shpenzimeve:
  - Vazhdim i reformave për efikasitet në shëndetësi, arsimin dhe politikat aktive të tregut të punës.
  - Forcim i kornizës së investimeve publike: analiza më të mira koste-përfitim dhe auditime ex-post.
  - Shtrirje e përdorimit të të ardhurave të privatizimit gjatë disa viteve dhe kufizim i përdorimit vetëm për projekte investuese të analizuar mirë.
- Masa kontingjente dhe ekzekutim i kujdesshëm i buxhetit:
  - Projektbuxheti parashikon rregullimin e shpenzimeve në rast mungese të të hyrave; misioni rekomandon kufizim të shpenzimeve jo-prioritare dhe lirimin e zërave të reja vetëm pas verifikimit të të ardhurave shtesë.
- Menaxhimi i iniciativave afatgjata me kosto:
  - Planet për reformë të sistemit të shtyllës së parë të pensioneve dhe të përfitimeve sociale duhet të jenë pjesë e një plani gjithëpërfshirës për racionalizim të skemave kategorike dhe forcimin e ndihmës sociale për të varfrit.
  - Mbrojtja e shtyllës së dytë të pensioneve; çdo ndryshim në shtyllën e parë duhet të përgatitet me kujdes.
  - Tarifimi i termocentralit të planifikuar duhet të sigurojë kthimin e kostos; çdo garanci ose financim qeveritar brenda kufijve të rregullës fiskale dhe qëndrueshmërisë së borxhit publik.
  - Konsiderim i reformave tatimore për shkak të normave të ulëta tatimore sipas standardeve rajonale.

### Menaxhimi i borxhit dhe financimi
- Diversifikimi i financimit për uljen e rrezikut të rifinancimit dhe për të shmangur reduktimin e kreditimit te sektori privat.
- Përshëndetje për zgjerimin e maturitetit të borxhit për zvogëlimin e rreziqeve të rifinancimit.
- Eksplorim i instrumenteve të reja (letërme vlerë të pakicës ose të jashtme) në periudhën afatmesme, në përputhje me kushtet e tregut dhe rrezikun shtetëror.
- Reduktim gradual i zotërimeve të BQK-së të letrave me vlerë të qeverisë të blera në tregun sekondar.
- Mbajtja e bilancit bankar prej 4½ për qind të BPV-së dhe respektimi i kufijve të ekspozimit të fondit pensional të TKPK-së.

### Reformat strukturore: investimet, qeverisja dhe tregu i punës
- Prioritet: reduktim i papunësisë dhe pasivitetit; përshpejtim i zbatimit të planit të veprimit për rritjen e punësimit të të rinjve.
- Politikat për promovimin e pjesëmarrjes së fuqisë punëtore:
  - Zgjerim i kujdesit e përballueshëm për fëmijët.
  - Heqje e stimujve negativë të tregut të punës në dizajnimin e përfitimeve sociale.
- Kundërshtim ndaj disa iniciativave në shqyrtim:
  - Ligji për pagat publike, rritje e tepërt e pagës minimale, përfitime bujare lehonisë/pushimit prindëror – këto mund të minojnë punësueshmërinë e grave dhe të përjashtojnë punëtorët me aftësi më të ulëta.
  - Misioni këshillon fuqishëm kundër procedimit të mëtejmë të këtyre iniciativave.
- Ligji i ri i punës: harmonizim i kornizës rregullative; mekanizmi i pagës minimale i vendosur më 2013 duhet të riaplikohet shpejtë.
- Përshpejtim reformash për avancimin e shkathtësive: përmirësim qasjeje dhe cilësie në arsimin dhe aftësimin profesional.
- Përmirësim i klimës së biznesit:
  - Reforma të administrimit të të hyrave dhe prokurimit publik.
  - Forcim i sundimit të ligjit (përmbarimi i kontratave, të drejta pronësore).
  - Zbatimi i ligjit për kërkesat e licencimit dhe zvogëlimi i barrës administrative.
  - Përparim me ligjin e ri mbi inspektimet e bazuara në rrezik.

### Stabiliteti financiar dhe thellimi financiar
- Sektori bankar:
  - Vazhdon të jetë kapitalizuar mirë, likuid dhe fitimprurës.
  - Kreditë joperformuese të bankave: 2.8 për qind të gjithsej kredive.
  - Depërtimi kreditor rreth 40 për qind i BPV-së; i ulët krahasuar me CESEE dhe Ballkanin Perëndimor por në rritje.
- Rekomandime prudenciale:
  - Mbikëqyrësit të mbeten vigjilentë ndaj rritjes së kredive dhe lehtësimit të standardeve të kredisë.
  - Përdorim i mjeteve prudenciale për zbutjen e rreziqeve sipas nevojës.
- Thellimi i ndërmjetësimit financiar:
  - BQK po punon në rregullore për krijimin e fondeve investuese; legjislacioni për zgjerimin e aktiviteteve të IMF-ve është në parlament.
  - Ndryshimet duhet të sigurojnë konkurrencë të drejtë midis IMF-ve dhe bankave, dhe të mbrojnë standardet prudenciale dhe mbrojtjen e konsumatorëve.
  - Reduktim i pengesave strukturore për rritje kredie: zbatim i plotë i ligjit për procedurat e përmbarimit, përshpejtim i zgjidhjes së rasteve tregtare (gjyqtarë më të specializuar ose gjykatë tregtare), forcim i të drejtave pronësore.
- FSSR: Misioni mirëpret kërkesën e autoriteteve për Shqyrtim të Stabilitetit të Sektorit Financiar (FSSR) në fillim të vitit 2019.
- Zbatimi i rekomandimeve të FSAP 2012 ofron mundësi për vlerësim të zhvillimeve financiare dhe informim të strategjisë afatmesme të BQK-së dhe ndryshimeve legjislative.

*Burimi: Deklaratë përmbyllëse e misionit të nenit IV, 30 tetor 2018.*

---


_Source: https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/103018-kosovo-cs-alb.pdf_