## Shqipëria: Deklarata përfundimtare e Misionit të Nenit IV, 2025

## Source details

**Canonical URL:** [Shqipëria: Deklarata përfundimtare e Misionit të Nenit IV, 2025](https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/njoftimi-per-shtyp-misioni-i-nenit-iv-2025.pdf)

## Other formats

- [Markdown version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/njoftimi-per-shtyp-misioni-i-nenit-iv-2025.pdf.md)
- [Structured JSON version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/njoftimi-per-shtyp-misioni-i-nenit-iv-2025.pdf.json)

---

### Përmbledhje kryesore
- Shqipëria ka një nga normat më të larta të rritjes në Evropë, inflacion të ulët, borxh publik në rënie dhe rezerva të forta valutore.
- Vendndodhje strategjike: qeveria po avancion reforma për anëtarësimin në BE deri në vitin 2030.
- Rreziqet kryesore: boshllëqe reformash ndaj standardeve të BE-së, produktivitet në stanjacion, mjedis global më i paqëndrueshëm, presione të brendshme mbi pagat dhe çmimet e aseteve.
- Nevoja kryesore: reformat e brendshme të realizuara në kohë për të ruajtur stabilitetin makroekonomik dhe rritur produktivitetin.

### Perspektiva ekonomike
- Pas një rritjeje mesatare prej rreth 4¼ për qind në periudhën pas pandemisë:
  - PBB reale parashikohet të rritet me 3.5 për qind në 2025.
  - PBB reale parashikohet të rritet me 3.6 për qind në 2026.
- Inflacioni:
  - Parashikohet të rritet gradualisht nga 2.2 për qind në 2025 në objektivin 3 për qind në gjysmën e dytë të 2026.
- Deficiti i llogarisë korrente:
  - Parashikohet në 2.8 për qind të PBB-së në 2025.
  - Parashikohet të zgjerohet gradualisht në rreth 3.5 për qind të PBB-së në afat të mesëm.
- Efektet e masave tregtare globale dhe pasigurive deri tani duken të kufizuara; efektet direkte nga tarifat e SHBA-së janë minimale.
- Balanca e rreziqeve e zhvendosur drejt kahut të poshtëm për shkak të tensioneve gjeopolitike, masa tregtare, paqëndrueshmëri çmimesh lëndësh të para, dhe pasiguri të zgjatur.

### Politika fiskale, borxhi dhe menaxhimi i fondeve
- Sipas politikave aktuale:
  - Stafi projekton një suficit të vogël primar në 2025 dhe 2026 dhe një balance primare zero më pas.
- Pensionet:
  - Rritjet e planifikuara mesatare përmes bonuseve mujore (p.sh., nga €270 në €400 për pensionet urbane) duke nisur nga 2026 do të financohen pjesërisht nga pritshmëritë për të ardhura shtesë të Strategjisë Afatmesme të të Ardhurave (SAA), kursime në shpenzimet korrente dhe nën-ekzekutimi i shpenzimeve kapitale.
- Borxhi publik:
  - Projektohet të bjerë nga 54 për qind e PBB-së në fund të 2025 në rreth 50 për qind të PBB-së deri në 2030.
- Nevoja për financim bruto:
  - Mesatarisht 13 për qind e PBB-së për periudhën 2025–30.
- Rekomandime fiskale dhe strukturale:
  - Paketë masash për rritjen, e përqendruar te mobilizimi i qëndrueshëm i të ardhurave, reformat e politikave tatimore dhe përmirësimi i cilësisë së shpenzimeve publike.
  - Fokus në racionalizimin e shpenzimeve tatimore, modernizimin e taksave mbi pronën dhe forcimin e administratës tatimore.
  - Heqje graduale të skemave tatimore kostuese dhe regresive (p.sh., pragjet e larta të përjashtimit nga TVSH-ja, incentivat sektoriale dhe regjimet preferenciale për të vetëpunësuarit).
  - Vendosja e një takse mbi pronën, të bazuar mbi vlerën, dhe përshpejtimi i zbatimit të saj.
  - Zbatimi i auditimeve të bazuara në risk dhe dixhitalizim për realizimin e plotë të të ardhurave nga Stragjia Afatmesme e te Ardhurave — potencial për të rritur të ardhurat deri në 2 për qind të PBB-së deri në 2030.
  - Paralajmërim kundër marrëveshjes së propozuar të ‘Paqes Fiskale’, e cila mund të minojë pajtueshmërinë tatimore dhe besueshmërinë e auditimeve.
  - Rishikime periodike të shpenzimeve, institucioni i tyre si mjet kyç buxhetor dhe ridrejtimi i burimeve drejt arsimit, shëndetësisë dhe infrastrukturës.
  - Evitimi i bonuseve me bazë të gjerë për pensionet; zëvendësimi me programe asistence sociale të targetuara mirë.
  - Monitorim i rregullt i nën-huadhënies, PPP-ve dhe entiteteve jashtë bilancit; përmirësim standardesh zbulimi dhe qeverisjeje për SPV.
  - Përafrimi i publikimit të deklaratës së rreziqeve fiskale me ciklin buxhetor dhe përditësimet e saj.

### Politikë monetare dhe kursi i këmbimit
- Situata dhe rekomandimet:
  - Norma aktuale bazë prej 2.5 për qind dhe qëndrimi i politikës monetare pranë normës neutrale janë të justifikuara.
  - BSH duhet të jetë gati të përshtasë me shpejtësi qëndrimin e politikës monetare, përfshirë nëse efektet e raundit të dytë nga rritja e pagave rezultojnë më të forta se sa pritej.
- Linja e kreditimit të subvencionuar nga banka qendrore:
  - E vogël, rreth 1 për qind e PBB-së; rrezikon alokim joefikas të burimeve — objektivat mund të arrihen më mirë përmes politikave të targetuara fiskale dhe adresimit të çështjeve strukturore.
- Kursi i këmbimit dhe rezervat:
  - Kursi i këmbimit duhet të veprojë si amortizator goditjesh me fleksibilitet më të madh.
  - Akumulimi i mëtejshëm i rezervave duhet të udhëhiqet nga një analizë kosto-përfitim; përfitimet duhet të peshohen ndaj kostove oportune në rritje, rreziqeve të normave të interesit dhe humbjeve të mundshme nga rivlerësimi valutor.
  - Analiza e stafit sugjeron se vlerësimi i kursit real të lekut drejtohet kryesisht nga faktorët themelorë; flukset spekulative financiare luajnë rol modest.
  - Ndërhyrjet në tregun valutor duhet të rezervohen për raste të rralla të goditjeve jo-themelore.

### Rreziqet e sektorit financiar dhe instrumentet prudenciale
- Gjendja:
  - Rreziqet sistemike duken gjerësisht të përmbajtura.
  - Sistemi bankar përgjithësisht mbetet i mirëkapitalizuar, likuid dhe fitimprurës.
- Dobësi dhe ekspozime:
  - Kredia e pambrojtur në valutë: 17 përqind e aseteve bankare.
  - Zotërimet e titujve të borxhit të qeverisë: 28 përqind e aseteve të bankave.
  - Rritje e shpejtë e huadhënies për pasuri të paluajtshme kërkon monitorim të kujdesshëm.
- Rekomandime prudenciale:
  - Mbajtja e standardeve të forta mbikëqyrëse; përparësi respektimit të rreptë të kërkesave për kapital të bankave.
  - Kur është e nevojshme, pezullim i përkohshëm i shpërndarjes së dividentëve dhe përgatitja e planeve të ruajtjes së kapitalit.
  - Rishqyrtim i lehtësimeve të fundit në nivelet e rrezikut dhe ekspozimet e mëdha për kreditë që mbështesin infrastrukturën strategjike të transportit — duhet të bazohen në rrezik dhe jo të inkurajojnë huadhënie sektorale.
  - Sigurimi i stafit dhe burimeve për një kalim të qetë në SNRF 9.
  - Përforcime makroprudenciale:
    - Masat ndaj kredimarrësit për kreditë e reja për pasuri të paluajtshme rezidenciale duhet të bëhen pasqyrues dhe permanente.
    - Rritja e planifikuar e shtesës kundërciklike të kapitalit në 0.5 përqind (nga 0.25 përqind) në dhjetor 2025 dhe kalimi në një regjim pozitiv-neutral i kësaj shtese.
    - Finalizimi i kuadrit të shtesës së kapitalit të rrezikut sistemik.
    - Masa shtesë për të adresuar huadhënien për pasuri të paluajtshme për qëllime tregtare: shtesa sektoriale të kapitalit, peshë më të lartë rreziku, apo masa që shënjestrojnë kredimarrësit.
  - Forcim i mbikëqyrjes së subjekteve jobankare, bashkëpunim ndërinstitucional dhe përmirësim i masave kundër pastrimit të parave dhe financimit të terrorizmit.
  - Zbatimi në kohë i Vlerësimit Kombëtar të Rrezikut.
  - Themelimi i Bankës Shqiptare të Zhvillimit kërkon dispozita rigoroze të qeverisjes dhe operacioneve; aktivitetet e saj duhet të jenë të kufizuara në kohë dhe të synojnë dështimet e tregut për të shmangur pengimin e investimeve private.

### Politikat për nxitjen e produktivitetit dhe përfitimet nga integrimi në BE
- Sfidat:
  - Prodhimi për orë pune është nën mesataren e BE-së, me pak përmirësim gjatë dekadës së fundit.
  - Emigrimi, veçanërisht pas anëtarësimit në BE, mund të thellojë mungesat e fuqisë punëtore.
  - Pavarësisht shkallës së ulët të papunësisë, NEET mbetet i lartë për shkak të informalitetit dhe pengesave hyrëse në tregun e punës.
  - Boshllëqet në arsim dhe trajnim, investimet e kufizuara në R&D, sfidat e qeverisjes dhe fusha loje jo e barabartë pengojnë diversifikimin dhe zhvillimin industrial.
- Rekomandime kryesore:
  - Përmirësimi i aftësive:
    - Mbulesë më e gjerë e trajnimeve dhe përmirësim i cilësisë në arsim.
    - Forcimi i mjeteve digjitale dhe zhvillimi i mësuesve.
    - Zgjerim i kurrikulave STEM, përshpejtim i trajnimit profesional dhe skema e Garancisë Rinore.
    - Masa për të ulur informalitetin, rritur zbatueshmërinë e ligjit të punës, zgjeruar politikë aktive të tregut të punës dhe përmirësuar aksesin në kujdesin ndaj fëmijëve.
    - Këto kërkojnë burime financiare dhe përmirësime kapacitetesh administrative.
  - Rritja e produktivitetit të firmave:
    - Përmirësim i klimës së biznesit, ulje e burokracisë, sigurim i një fushe loje të barabartë përmes një autoriteti konkurrencë të pajisur dhe të fuqizuar.
    - Promovim i investimeve në R&D dhe adoptim i teknologjive të reja.
    - Kujdes me rritjet e pagës minimale pa rritje produktiviteti, për të mos dëmtuar konkurrueshmërinë.
  - Përmirësimi i qeverisjes:
    - Emërime në kohë, të bazuara në meritë dhe të paanshme në organet e pavarura mbikëqyrëse.
    - Përshpejtim i dixhitalizimit të proçedurave gjyqësore dhe zgjatje e aksesit publik në informacionin gjyqësor.
    - Ligj si parandalues dhe monitorim i shtuar i administratës publike për luftën kundër korrupsionit.
    - Ruajtja e pavarësisë operacionale të Strukturës së Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) dhe sigurimi i burimeve të mjaftueshme.

### Përmbyllje
- Misioni falënderon autoritetet shqiptare dhe bashkëpunëtorët në Shqipëri për bashkëpunimin produktiv, dialogun konstruktiv dhe mikpritjen e ngrohtë.

*Deklaratë përfundimtare e Misionit të Nenit IV, 2025*

---


_Source: https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/njoftimi-per-shtyp-misioni-i-nenit-iv-2025.pdf_
