## Северна Македонија: Завршна изјава на персоналот за мисијата според Член IV за 2025 година

## Source details

**Canonical URL:** [Северна Македонија: Завршна изјава на персоналот за мисијата според Член IV за 2025 година](https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/north-macedonia-concludingstatement-2025-02-24-macedonian.pdf)

## Other formats

- [Markdown version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/north-macedonia-concludingstatement-2025-02-24-macedonian.pdf.md)
- [Structured JSON version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/north-macedonia-concludingstatement-2025-02-24-macedonian.pdf.json)

---

### Клучни макроекономски пронајдки
- Моментот на раст се зголемува: растот се очекува да изнесува 3,3 проценти во 2025 година по зголемување на почетокот на 2024 година, главно поради засилена домашна побарувачка од интензивирање на јавните инвестиции (вклучувајќи го проектот за патот Коридор 8/10д) и поддршка на потрошувачката со трансфери од државата и реалниот раст на платите.
- Долгорочно потенцијалниот раст се проценува на 3,0 проценти, под притисок на висока стапка на иселување, особено кај младите.
- Надворешната побарувачка останува слаба поради структурни поместувања во автомобилската индустрија во Европа, што ќе продолжи да го влијае на растот во 2025 година.
- Инфлацијата повторно се зголемува: во јануари инфлацијата достигна 4,9 проценти годишно, зголемување од 2,2 проценти во август 2024 година.
- Основната инфлација станала главен двигател и опстојува како резултат на силниот раст на платите; инфлацијата кај храната останува висока и покрај административните контроли и интервенции.
- Главни ризици: слаби јавни инвестиции, заглавени реформи на продуктивноста, иселување, забавување на активностите на клучни трговски партнери, високи реални растови на плати без зголемување на продуктивноста, зголемени фискални трансфери, поместувања во трговската политика и потреси во делот на СДИ.

### Фискална кредибилност и препораки
- Персоналот се согласува со целите на властите за намалување на дефицитот оваа година, но постои загриженост за недоволно остварување на приходите што би го направило целта недостижна.
- Буџетскиот дефицит предвиден за 2025 година е 4 проценти од БДП; овој дефицит ќе биде надминат доколку не се остварат очекуваните зголемувања на приходите од 1,5 проценти од БДП (од намалувањето на сивата економија и зголемување на усогласеноста кај даночните обврски).
- Дефицитот го надмина плафонот од 3 проценти од БДП предвиден со фискалните правила; јавниот долг нагоре и го надмина нивото од 60 проценти од БДП во 2024 година – 14 процентни поени над нивото пред пандемијата.
- Персоналот истакнува потреба од кредибилна фискална стратегија за повторно придржување кон фискалните правила и за да:
  - зачува пристап кон меѓународните пазари на капитал;
  - создаде простор за инвестиции;
  - зајакне отпорност на идни потреси.
- Фокусни мерки и препораки:
  - Контрола на тековните трошења:
    - Да не се прават понатамошни зголемувања на пензиите во септември 2025 година.
    - Враќање на пензискиот систем заснован на правила во 2026 година, со индексирање само според инфлацијата.
    - Ограничување на растот на платите во јавниот сектор согласно инфлацијата на краток рок.
    - Министерството за финансии да го зајакне надзорот за усогласеност на зголемувањата на платите со фискалните правила; унифицирање на фрагментираниот систем за преговарање за плати.
  - Мобилизирање на приходите:
    - Потенцијалот на приходи од даноци се проценува на 22-24 проценти од БДП.
    - Даночните реформи треба да се фокусираат на намалување на даночните расходи, ограничување на намалените стапки и ослободувањата, подобрување на усогласеноста со даночните обврски, и постепено зголемување на данокот на имот.
    - Забрзување на дигитализацијата на наплатата за подобрено мобилизирање на приходите.
  - Структурни фискални реформи за зајакнување на фискалното управување и ефикасноста на трошењето:
    - Спроведување на одлука за Управување со јавни инвестиции и прирачник.
    - Донесување на закон за ЈПП.
    - Спроведување на прегледи на трошењата за оптимизирање на распределбата на буџетот.
    - Управување со фискалните ризици поврзани со претпријатијата во државна сопственост и главни проекти (на пример: патот Коридор 8/10д).
    - Проценката на фискалните ризици вклучена во Среднорочната фискална стратегија е постигнување.
    - ЕСМ (производителот на електрична енергија во државна сопственост) треба инвестиции во технологија и подобрување на ефикасноста, постепено намалување на улогата на ЕСМ во субвенционираниот, регулиран пазар.
    - Операционализацијата на Фискалниот совет е позитивен чекор; се охрабрува за зајакнување на независните проценки.

### Монетарни политики и политики на финансискиот сектор
- Банкарските стапки треба да се одржат, а алатките за ликвидност оправдуваат дополнително затегнување сѐ додека инфлацијата не почне да се намалува.
- Резервите акумулирани во 2024 година ја зајакнаа стабилноста на девизниот пазар.
- Народната банка (НБРСМ) треба да ги задржи стапките сѐ додека не се согледаат јасни докази за одржлива дезинфлација; персоналот поддржува измените во барањата за резерви и советува дополнителни затегнувања за апсорпирање на вишокот ликвидност.
- НБРСМ треба внимателно да ги следи инфлаторните ризици од домашни фактори (вклучувајќи зголемувања на плати и пензии) и надворешни ризици поврзани со трговска неизвесност; доколку ризиците се остварат, НБРСМ треба да биде подготвена дополнително да ги затегне условите.
- НБРСМ покажала отпорност благодарение на оперативната и функционалната самостојност; тие елементи се клучни за стабилноста на цените и на валутниот курс и треба да бидат заштитени.
- Финансискиот систем е отпорен, но треба да се затегнат макро-прудентните услови како одговор на забрзан кредитен раст:
  - Банкарскиот сектор е добро капитализиран, со висока ликвидност и профитабилен, и со ниско ниво на нефункционални кредити на ниво на систем.
  - Активните макро-прудентни и микро-прудентни мерки ја зајакнаа отпорноста.
  - Причини за забрзување на кредитните активности кон крајот на 2024 година: добри биланси и зголемени депозити.
  - Спроведените ЛТВ и ДСТИ сооднос ќе помогнат во заштита на финансиската стабилност.
  - Персоналот поддржува постепено затегнување на контрацикличниот капитален бафер и дополнителни капитални услови за да се обезбеди капацитет за апсорпција на загубите и рекапитализација, во согласност со регулативите на ЕУ.
  - Доколку кредитирањето и цените на недвижностите и понатаму брзо се зголемуваат, може да биде потребно дополнително затегање на макро-прудентните инструменти.

### Структурни реформи за зголемување на продуктивноста и компензација на трошоците од иселување
- Персоналот ја поддржува целта за зголемување на продуктивноста, зголемување на животниот стандард и намалување на неформалноста. Растот во последната деценија заостанува зад слични земји во регионот; приближувањето кон ЕУ е запрено и високата стапка на иселување го намалува населението и потенцијалниот раст.
- Приоритети и препораки:
  - Подобрување на деловното опкружување:
    - Намалување на неформалното работење преку рационализирање на регистрацијата на бизнисите и проширување на дигиталните јавни услуги.
    - Подобрување на предвидливоста на законското и регулаторното опкружување преку ограничување на употребата на забрзани постапки во Собранието, поголеми консултации и поконзистентна примена на регулираните услови.
    - Поедноставување и дигитализација на дозволите за работа.
    - Избегнување спорадични прилагодувања на минималната плата за ограничување на инфлацијата и за зачувување на конкурентноста.
  - Зајакнување на пазарот на трудот:
    - Подобрување на квалитетот на образованието и усогласување на понудата и побарувачката преку стручно образование.
    - Зголемување на обемот на финансиски достапна грижа за деца во општините.
    - Постепено зголемување на возраста за пензионирање на жените до возраста за пензионирање на мажите.
  - Зголемување на инвестициите во јавната инфраструктура:
    - Квалитетот на инфраструктурата заостанува; проектите Коридорот 8/10д и автопатот Кичево – Охрид надминаа буџет и доцнат.
    - Поттикнување на завршување на започнати проекти, заштита на капиталните расходи во буџетот и зајакнување на управувањето со јавни инвестиции за приоритетизирање на проекти со големо влијание.
  - Зајакнување на владеењето на правото и борба против корупцијата:
    - Подобрување на независноста и правичноста на правосудството за подобро спроведување на договорите и намалување на неформалното работење.
    - Усогласување на Кривичниот законик со меѓународните стандарди и зголемување на ресурсите за клучните институции надлежни за борба против корупцијата.
    - Новата стратегија за спречување на корупцијата претставува можност за забрзување на реформите.
  - Подобрување на управувањето:
    - Проширување на дигиталните јавни услуги, преиспитување на шемите за државна помош, зајакнување на системите за набавки и подобрување на управувањето со претпријатијата во државна сопственост.

*Завршна изјава на персоналот на ММФ за Северна Македонија според Член IV за 2025 година.*

---


_Source: https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/2025/north-macedonia-concludingstatement-2025-02-24-macedonian.pdf_