## Shqipëri: Deklaratë Përmbyllëse e Misionit të Nenit IV për vitin 2022

## Source details

**Canonical URL:** [Shqipëri: Deklaratë Përmbyllëse e Misionit të Nenit IV për vitin 2022](https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/albania-alb-2022-article-iv-concluding-statement.pdf)

## Other formats

- [Markdown version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/albania-alb-2022-article-iv-concluding-statement.pdf.md)
- [Structured JSON version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/albania-alb-2022-article-iv-concluding-statement.pdf.json)

---

### Përmbledhje e përgjithshme
- Që prej vitit 2019, ekonomia shqiptare i ka përballuar goditje të shumta relativisht mirë.
- Ndikimet e drejtpërdrejta nga lufta e Rusisë në Ukrainë janë të kufizuara, por:
  - defiçitet buxhetore, borxhi i jashtëm dhe borxhi i lartë publik rrisin ekspozimin ndaj rritjes ndërkombëtare të çmimeve të ushqimit dhe energjisë,
  - kondicionet financiare globale më të shtrënguara që ka gjasë të vazhdojnë,
  - ngadalësimi i rritjes ekonomike në Europë.
- Nevojiten politika të kujdesshme dhe vigjilencë për të minimizuar risqet në rritje dhe për të ruajtur ritmin pozitiv në ekonomi.

### Parashikimi i zhvillimit ekonomik
- Parashikimi për rritjen ekonomike:
  - Rritja për vitin 2022 parashikohet të jetë 3,7 për qind.
  - Rritja parashikohet të ngadalësohet në rreth 2 për qind në vitin 2023.
- Inflacioni:
  - Norma e inflacionit pritet të arrijë kulmin në muajt në vijim, duke filluar uljen vetëm në vitin 2023.
  - Inflacioni pritet të kthehet në objektivin prej 3 për qind të Bankës së Shqipërisë (BSH) nga mesi i 2024.
- Norma bazë e interesit (parashikim i tanishëm):
  - do të rritet në 3-3.5 për qind në vitin 2022,
  - dhe në 4-4.5 për qind në vitin 2023.
- Rreziqet dhe pasiguria:
  - Perspektiva ekonomike është subjekt i një pasigurie domethënëse dhe risqet janë të prirura në kahun e poshtëm.
  - Rreziqet përfshijnë: rritje të mëtejshme të çmimeve të ushqimeve dhe energjisë, shtrëngim drastik të kushteve globale të financimit, ndjeshmëri ndaj kushteve të pafavorshme të motit dhe ndryshimeve në çmimet e pasurive të paluajtshme.

### Përparësitë e politikave fiskale
- Qëllimet kryesore:
  - Rindërtimi i hapësirave për manovrim të shpejtë, i mbështetur nga rritja e të ardhurave tatimore.
  - Zvogëlimi i presionit të kërkesës duke ofruar mbështetje të përkohshme dhe të shënjestruar për shtresat në nevojë.
- Vlerësime dhe rekomandime specifike:
  - Mbështesim buxhetin e rishikuar të korrikut që dha ndihmë shtesë të shënjestruar për shtresat në nevojë dhe uli defiçitin.
  - Borxhi publik parashikohet të ulet më tej në rreth 68 për qind të PBB-së për vitin 2022.
  - Çdo realizim i të ardhurave mbi parashikimet buxhetore duhet të kursehet për të zvogëluar më shpejt borxhin.
  - Qeveria duhet të synojë të paktën një bilanci primar zero në vitin 2023 dhe të arrijë një bilanc primar pozitiv prej 1,5 për qind të PBB-së në vitin 2024.
  - Në rast të materializimit të rreziqeve të kahut të poshtëm, stabilizatorët automatikë duhet të lejohen të futen në veprim dhe të jepet ndihmë shtesë e përkohshme dhe e shënjestruar.
- Strategjia Afatmesme e Ardhurash (SAA):
  - Konsolidimi fiskal duhet mbështetur nga një SAA për të rritur të ardhurat tatimore, të cilat janë ndër më të ulëtat në rajon si përqindje e PBB-së.
  - Nxisim autoritetet të përfundojnë dhe të zbatojnë pa vonesa SAA-në.
  - Strategjia duhet të shihet si një plan për reformat tatimore dhe për të rritur stabilitetin dhe parashikueshmërinë e sistemit tatimor.
  - Shqetësime për ligjin e propozuar të amnistisë fiskale për shkak të rreziqeve të pastrimit të parave dhe ndikimit negativ në përmbushjen tatimore.

### Mbrojtja sociale dhe përkthimi i politikave në mbështetje
- Inkurajim për shfrytëzim të kuadrit egzistues të mbrojtjes sociale për shënjestër dhe përmirësim të mbulimit.
- Strukturat ekzistuese të mbrojtjes sociale kanë funksionuar përgjithësisht mirë, por duhet përmirësuar efektiviteti dhe shtrirja e tyre.

### Efikasiteti dhe besueshmëria e financave publike
- Reformë dhe kontrolle:
  - Duhet harmonizim i proceseve të investimeve publike dhe Partneriteteve Publike Private (PPP) dhe integrimi i tyre në ciklin normal të buxhetit.
  - Rritje e aftësive të Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë (MFE) për rolin e gardianit në përzgjedhjen, vlerësimin dhe monitorimin e projekteve.
  - Presim strategjinë e tretë për Menaxhimin e Financave Publike (MFP) për të adresuar reformat e papërfunduara dhe kontrollet e angazhimeve.
  - Theks për zbatimin efikas të strategjisë së fundit për menaxhimin e borxhit.
  - Përpjekjet për monitorimin, vlerësimin dhe menaxhimin e risqeve fiskale duhen shtuar dhe aftësitë në këtë fushë përmirësuar.
- Transparenca dhe prokurimi:
  - Të gjitha projektet publike duhet t’i nënshtrohen kuadrit ligjor për investimet dhe prokurimin publik.
  - Autoriteteve u kërkohet të publikojnë kontratat e prokurimit publik që lidhen me shpenzimet për pandeminë dhe rimëkëmbjen nga tërmeti, emrat e kompanive fituese dhe pronarët përfitues.
  - Ne ritheksojmë nevojën për minimizimin e përdorimit të akteve normative për të ndryshuar buxhetin.

### Sektori i energjisë elektrike
- Nevoja për reforma vendimtare për të arritur qëndrueshmëri financiare dhe për të ulur rreziqet fiskale.
- Subvencionet me bazë të gjerë duhet të hiqen.
- Përshtatja graduale e tarifave në nivele që mbulojnë koston është kritike dhe duhet shoqëruar me masa mbështetje për shtresat në nevojë.
- Rritje e transparencës së sektorit të energjisë elektrike dhe e drejtimit të ndërmarrjeve shtetërore.

### Politika monetare dhe kursi i këmbimit
- Politika monetare:
  - Mbështesim normalizimin e politikës monetare ndërmarrë nga BSH.
  - Kushtet monetare vazhdojnë të jenë lehtësuese pavarësisht rritjeve të njëpasnjëshme të normës bazë, pasi normat reale mbeten thellësisht negative.
  - Shtrëngimi monetar duhet sjellë para në kohë dhe rritje të mëtejshme të normës së interesit janë të nevojshme.
  - BSH duhet të jetë e përgatitur që ta rrisë normën e interesit mbi nivelin e vlerësuar të interesit neutral në rast se presionet inflacioniste nuk ulen.
  - Strategjia që dikton ritmin dhe masën e shtrëngimit monetar duhet të komunikohet qartë.
  - Ritmi dhe masa e ciklit shtrëngues monetar duhet të marrin parasysh zhvillimet në kushtet ekonomike.
- Kursi i këmbimit:
  - Regjimi i kursit të këmbimit duhet të mbetet i lirë dhe të vazhdojë të luajë rolin e tij si amortizues goditjesh.
  - Nënçmimet (mbiçmimet) domethënëse të kursit të këmbimit do të kërkojnë shtrëngim më të madh (më të vogël) të politikës monetare.

### Stabiliteti financiar dhe sistemi bankar
- Sistemi bankar:
  - Sistemi bankar i ka përballuar relativisht mirë goditjet, por efektet e plota mund të shfaqen me kalimin e kohës.
  - Bankat janë të ndjeshme ndaj rreziqeve të kreditimit, normës së interesit dhe kursit të këmbimit.
- Rekomandime për BSH dhe autoritetet:
  - BSH duhet të vazhdojë të forcojë inspektimet me bazë risku në terren dhe nga qendra dhe të përfundojë analizat e fokusuara mbi cilësinë e aktiveve.
  - Përpjekjet për të rritur rezervat e kapitalit bankar janë të mirëpritura.
  - Monitorim dhe menaxhim i afërt i risqeve nga rritja e lartë e kreditimit gjatë viteve të fundit, përfshirë huadhënien e rritur në monedhë të huaj.
  - Mirëpresim përpjekjet për të adresuar mungesën e konsiderueshme të të dhënave mbi tregun e pasurive të paluajtshme dhe kërkohet mbikëqyrje e shtuar të ndikimit të këtij sektori mbi stabilitetin financiar.
  - Zbatimi me shpejtësi i kuadrit ligjor për falimentin dhe ndërhyrjen e jashtëzakonshme, përfshirë ristrukturimin e kredive me marrëveshje jashtë-gjyqësore.
  - Ngërçi i kahershëm në reformën e përmbarimit duhet të zgjidhet.
  - Përmirësimi i mbikëqyrjes dhe kuadrit rregullator, në përputhje me standardet e BE-së, të vazhdojë.
  - Garanci që subjektet hyrëse në treg të kenë përvojë të lartë bankare dhe të përmbushin kriteret e përshtatshmërisë; zbatimi i një kuadri të përforcuar të licensimit dhe mbikqyrjes.

### Qeverisja, integriteti financiar dhe sundimi i ligjit
- Me hapjen e bisedimeve për anëtarësim në BE, forca e qeverisjes dhe institucioneve merr rëndësi shtesë.
- Vëmendje dhe përparime:
  - Përparim me vetingun e gjyqtarëve, zyrtarëve të tjerë gjyqësorë dhe prokurorëve; objektiv për përmbylljen e procesit brenda afatit kushtetues në dhjetor të vitit 2024.
  - Masat për përmirësimin e efikasitetit të gjykatave dhe zgjidhje e mungesave të gjyqtarëve dhe prokurorëve të kualifikuar.
  - Rishikimi i Strategjisë kundër Korrupsionit është përfunduar; pritet finalizimi dhe botimi i strategjisë së rishikuar dhe planit të veprimit në fund të këtij viti.
  - Shqipëria po përparon në zbatimin e planit të veprimit të FATF, por duhet të përshpejtojë trajtimin e çështjeve të mbetura për të dalë nga monitorimi i shtuar i FATF.
  - Nxisim që çdo nismë e re me ndikim të mundshëm në integritetin financiar të jetë në përputhje me udhëzimet e FATF dhe MONEYVAL.

### Ndryshimi i klimës dhe politika të gjelbra
- Shqipëria duhet të përshtatë ekonominë me ndryshimin e klimës për shkak të varësisë në bujqësi, burime hidrike dhe turizëm.
- Përshtatja duhet të jetë pjesë përbërëse e politikave dhe planeve të qeverisë.
- Miratimi i praktikave të gjelbra të MFP dhe SAA mund të ndihmojë në financimin e kostove të përshtatjes dhe përmbushjen e objektivit për neutralitetin e emetimit të karbonit deri në vitin 2050.

*Shqipëri: Deklaratë Përmbyllëse e Misionit të Nenit IV për vitin 2022*

---


_Source: https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/albania-alb-2022-article-iv-concluding-statement.pdf_