## SHQIPËRI: Deklaratë përmbyllëse e ekipit të Misionit të Dytë të Monitorimit Pas Programit

## Source details

**Canonical URL:** [SHQIPËRI: Deklaratë përmbyllëse e ekipit të Misionit të Dytë të Monitorimit Pas Programit](https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/mcs050619-alb-albania-second-ppm-mission.pdf)

## Other formats

- [Markdown version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/mcs050619-alb-albania-second-ppm-mission.pdf.md)
- [Structured JSON version](/-/media/files/news/mission-concluding-statement/mcs050619-alb-albania-second-ppm-mission.pdf.json)

---

### Konteksti i misionit
- Deklaratë përmbyllëse e hartuar në përfundim të vizitës së misionit të FMN-së, datë 6 maj 2019.
- Misioni vizitoi Tiranën gjatë periudhës 25 prill-6 maj 2019 për diskutime të Monitorimit të dytë Pas Programit (MPP).
- Procesi i MPP-së aplikohet në vendet që kanë një nivel kredie të pashlyer të FMN-së, në mbi 200 për qind të kuotës.
- Autoritetet kanë dhënë pëlqimin për publikimin e kësaj deklarate.

### Perspektiva makroekonomike dhe vlerësimi i risqeve
- Perspektiva afatmesme përgjithësisht e favorshme; rritja pritet të jetë e moderuar në 2019.
- Parashikime të rritjes:
  - Rritja parashikohet të ngadalësohet në 3,5 për qind në vitin 2019.
  - Rritja do të vazhdojë të jetë afër nivelit 4 për qind në periudhën afatmesme.
- Inflacioni:
  - Inflacioni mbetet ndjeshëm nën objektivin prej 3 për qind.
  - Politika monetare duhet të vijojë të jetë shumë akomoduese.
- Ekonomikisht do të ndihmojnë: përshpejtimi i rritjes në BE, rritja e pjesëmarrjes në tregun e punës, fuqizimi gradual i eksporteve përfshirë turizmin, dhe investimet për mbylljen e hendekut infrastrukturor.
- Risqet kryesore:
  - Ekspozimi ndaj risqeve të rritura në BE, sidomos nga partnerët kryesorë tregtarë.
  - Dobësi kryesore në sektorin publik, financat publike dhe pengesa për ndërmjetësimin financiar.
  - Pika specifike: pabarazitë në qeverisjen ekonomike, shtet ligjor dhe lufta kundër korrupsionit.

### Statusi i borxhit dhe nevojat për financim
- Nevojat bruto për financim të larta për shkak të maturimeve relativisht të shkurtra të borxhit publik.
- Kredia për t’u shlyer ndaj FMN-së ishte sa 2,8 për qind e PBB-së në fund të vitit 2018.
- Historiku i mirë i shlyerjeve dhe stabiliteti makroekonomik sugjerojnë risqe të kufizuara të shlyerjes.
- Shifrat fiskale kyçe:
  - Deficiti fiskal parashikohet të rritet në 2.5 për qind të PBB-së në vitin 2019 (përfshirë dorëzanitë për kreditë e reja për sektorin energjetik prej 0.4 për qind e PBB-së).
  - Borxhi publik ishte rreth 69.9 për qind të PBB-së (përfshirë detyrimet e prapambetura) në fund të 2018.
  - Borxhi publik parashikohet të zbresë në 66.3 për qind në fund të këtij viti.
  - Objektivi fiskal ligjor: 45 për qind e borxhit.
- Vërejtje: Në nivelin aktual të borxhit dhe deficitit, politika fiskale ka shumë pak hapësirë për të përballuar tronditje negative.
- Rritja e detyrimeve të kushtëzuara (p.sh. PPP) rrit risqet fiskale.

### Rekomandimet kryesore fiskale dhe për menaxhimin e detyrimeve
- Konsolidim i mëtejshëm fiskal për të krijuar amortizues fiskalë dhe për të kufizuar risqet:
  - Synim: një korrigjim fiskal që çon suficitin primar në 1,5 për qind të PBB-së deri në vitin 2021.
  - Ky korrigjim duhet të arrihet nëpërmjet rritjes së të ardhurave fiskale, jo përmes shkurtimeve të mëtejshme të shpenzimeve.
  - Fuqizimi i sistemit tatimor dhe anulimi i masave që fragmentojnë dhe dobësojnë bazën tatimore.
  - Mbështetje për hartimin e një strategjie afatmesme për të ardhurat buxhetore që mbulon politikën tatimore dhe administrimin tatimor.
- Veprim i menjëhershëm për kufizimin e detyrimeve të prapambetura të sektorit publik:
  - Sigurimi i shlyerjes të plotë dhe në afat të çdo kërkese të re të miratuar për rimbursim TVSH-je, pa lidhje me flukset përkatëse të të ardhurave tatimore.
  - Mirëpritje e planeve të autoriteteve për të shlyer stokun e prapambetur të rimbursimit të TVSH-së sa më shpejt të jetë e mundur (dhe për pjesën më të madhe brenda vitit 2019).
  - Masat për fuqizimin e kontrollit mbi angazhimet për projektet e investimeve, veçanërisht për të eliminuar detyrimet e prapambetura në fondin e rrugëve.
- Përmirësim i administrimit të borxhit:
  - Rifillim i emetimit të bonove afatshkurtra të thesarit (tremujore dhe gjashtëmujore) në përputhje me strategjinë e emetimit të borxhit.
  - Roli i bonove afatshkurtra: administrim me kosto më të ulët të likuiditetit të thesarit dhe bankave, zhvillim i tregjeve dytësore, mbrojtje nga segmentet e ndryshme të kurbës së yield-it, lehtësim i administrimit të likuiditetit të BSH-së.
  - Prioritet: ngritja e një tregu të fuqishëm dhe likuid të borxhit të brendshëm për mobilizimin e kursimeve të brendshme dhe uljen e rreziqeve të monedhës dhe rifinancimit të borxhit.
  - Fuqizim i kapacitetit të MFE-së për administrim të borxhit dhe koordinim i mirë me BSH-në.
- Kufizimi i rreziqeve të PPP-ve dhe menaxhimi i investimeve publike:
  - Përdorimi i ndryshimeve të fundit në ligjin për PPP-të për të kufizuar risqet nga detyrimet e kushtëzuara dhe për të përmirësuar menaxhimin e riskut.
  - MFE-ja, me rolin e ri si filtër për PPP-të, duhet të ketë kapacitet për të vlerësuar risqet dhe kostot e projekteve, veçanërisht para fazës së studimit të leverdishmërisë.
  - Ministria duhet të ketë të drejtën e marrjes së informacionit mbi të gjitha të dhënat kontraktore që kanë ministritë e linjës, përfshirë projektet ekzistuese.
  - Ndalesë e përdorimit të propozimeve të pakërkuara për të gjitha PPP-të.
- Paralajmërim kundër propozimeve për krijimin e Korporatës së Investimeve Shqiptare (KISH) pa garanci për pavarësi dhe integritet:
  - Këshillohet rishikim i propozimeve për KISH për të shmangur risqet ndaj buxhetit dhe ndaj integritetit të kuadrit të administrimit të investimeve publike.
  - Ligji për KISH duhet të sigurojë që KISH të operojë në baza komerciale, të jetë subjekt i ligjit “Për prokurimin publik” dhe të ketë pavarësi operative në përzgjedhjen e projekteve.

### Sektori energjetik dhe nevoja për ristrukturim
- Sektori energjetik është financiarisht i dobët dhe i prekur nga detyrime të prapambetura endemike.
- Varësia nga reshjet përkeqëson dobësinë financiare dhe krijon risqe për buxhetin e shtetit.
- Rekomandim: zbatim i planit të ristrukturimit të sektorit, të përgatitur me këshillat e Bankës Botërore, për ta vendosur sektorin mbi baza të qëndrueshme financiare.

### Risqet dhe masat e sektorit financiar
- Sektori bankar është drejt përfundimit të procesit të konsolidimit dhe është i kapitalizuar dhe likuid.
- Miratim i masave nga Banka e Shqipërisë (BSH) për forcimin e kuadrit rregullator dhe mbikëqyrës, harmonizim me standardet e Bazelit, dhe zbatim inspektimesh më intensive.
- Dobësi strukturore në mjedisin e kreditimit të cënojnë klimën e biznesit dhe pengojnë transmetimin e politikës monetare; ndikim i veçantë mbi ndërmarrjet e vogla dhe të mesme (NVM-të).
- Nevoja për masa për zhbllokimin e rritjes së kreditimit:
  - Zgjidhje për ngërçin me përmbaruesit.
  - Zbatim i plotë i kuadrit të falimentimit dhe ndërhyrjeve të jashtëzakonshme.
  - Masa qeveritare për të mbështetur de-euroizimin e mëtejshëm.
- Rekomandim drejt BSH-së:
  - Rritje e frekuencës së inspektimeve: nga një herë çdo dy vjet në një herë në vit për bankat e tjera, për të identifikuar më shpejt risqet nga ekspozimet e mëdha dhe kreditimi i palëve të lidhura.
- Lufta kundër pastrimit të parave/financimit të terrorizmit:
  - Vazhduar reformat dhe zbatimi pa vonesë i planeve të veprimit për të trajtuar mangësitë e identifikuara në raportin e vlerësimit të Moneyval.

### Përfundim dhe vlerësim i përgjithshëm
- Risqet ndaj aftësisë së Shqipërisë për ta shlyer kredinë duken të kufizuara, megjithëse nevojat për financim bruto janë të larta.
- Politikat kryesore: konsolidim fiskal i bazuar te rritja e të ardhurave, përmirësim i menaxhimit të borxhit dhe i investimeve publike, ristrukturim i sektorit energjetik, dhe masat për të reduktuar dobësitë strukturore në sektorin financiar.
- Falenderim për bashkëpunimin e autoriteteve.

*Misioni i Fondit Monetar Ndërkombëtar, dek. përmbyllëse, 6 maj 2019*

---


_Source: https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/mcs050619-alb-albania-second-ppm-mission.pdf_