## Монгол Улс: ОУВС-гийн Дүрмийн IV заалтын 2025 оны зөвлөлдөх хэлэлцүүлгийг дүгнэж Ажлын хэсгээс гаргасан мэдэгдэл

## Source details

**Canonical URL:** [Монгол Улс: ОУВС-гийн Дүрмийн IV заалтын 2025 оны зөвлөлдөх хэлэлцүүлгийг дүгнэж Ажлын хэсгээс гаргасан мэдэгдэл](https://www.imf.org/-/media/files/news/press-release/2025/20250627-mongolia-concluding-statement-mongolian.pdf)

## Other formats

- [Markdown version](/-/media/files/news/press-release/2025/20250627-mongolia-concluding-statement-mongolian.pdf.md)
- [Structured JSON version](/-/media/files/news/press-release/2025/20250627-mongolia-concluding-statement-mongolian.pdf.json)

---

### Ерөнхий дүгнэлт, гол ололт
- 2023–2024 онуудад нүүрсний экспорт түүхэн дээд хэмжээнд хүрч, Засгийн газрын зардал өссөнөөр эдийн засгийн идэвхжил ихээхэн нэмэгдэж, улмаар төсвийн тэнцэл эерэг гарч, өрийн дахин санхүүжилтийг амжилттай хэрэгжүүлсэн нь эдийн засгийн эмзэг байдлыг бууруулахад эерэг нөлөө үзүүлсэн.
- Байгалийн баялагт суурилсан өсөлт саарахтай зэрэгцээд эрсдэл нэмэгдэж байна; сүүлийн саруудад нүүрсний экспорт буурч байна; үүнд нүүрсний үнийн уналт болон дэлхийн эдийн засгийн тодорхой бус байдал нөлөөлж, ойрын хугацааны төлөв таагүй байгаа үед бодлогын орон зай хязгаарлагдмал байна.
- Дотоод болон гадаад тэнцвэрийг сэргээх, бодлогын орон зайг хамгаалах замаар сөргөөр нөлөөлж болзошгүй эрсдэлийг даах чадварыг нэмэгдүүлэх нь бодлогын тэргүүлэх чиглэл; үүнд төсвийн зохистой бодлого баримтлах, төсвийн тусгай шаардлагуудыг дагаж мөрдөх, мөнгөний болон макро зохистой бодлогыг чангатгах, ханшийн уян хатан байдлыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай гэж онцолсон.

### Эдийн засгийн сүүлийн үед гарсан өөрчлөлтүүд, цаашдын төлөв, эрсдлүүд
- 2023–2024 онуудад байгалийн баялагт суурилсан эдийн тэлэлт эдийн засгийн идэвхжилийг ихээр дэмжсэн; төсвийн зардал их хэмжээгээр нэмэгдсэн ч уул уурхайн салбараас төсөвт төвлөрүүлсэн орлого хоёр дахин өссөн нь төсвийн тэнцэл ашигтай гарах нөхцөл бүрдүүлсэн.
- ДНБ-д эзлэх өрийн хэмжээ 2022 онд 64.5 хувь байсан бол 2024 онд 44.2 хувь (ОУВС-гийн ажлын хэсгийн тодорхойлтоор) болсон.
- 2025 оны эхээр түүхий эдийн үнэ огцом дарагдсанаар нүүрсний экспортын орлого огцом буурч, төсвийн орлого тасарч, урсгал тэнцлийн алдагдал нэмэгдэж, гадаад валютын нөөц буурч, төгрөгийн ханш сулрахаар болсон.
- Зээлийн өсөлт болон инфляц сүүлийн үед бага зэрэг буурах чигтэй байгаа ч өндөр хэвээр; инфляц нь Монголбанкны зорилтот интервалаас давсан хэвээр.

### Бодлого — Төсөв
- Гадаад болон дотоод тэнцвэрийг сэргээж, төсвийн бодлогын орон зайг хадгалах үүднээс төсвийн зохистой бодлого баримтлах, төсвийн тусгай шаардлагуудыг дагаж мөрдөх нь нэн чухал.
- 2025 оны төсөв болон дунд хугацааны төсвийн хүрээний баримт бичигт тусгагдсан төсвийн тогтворжуулсан тэнцлийн зорилтыг төсвийн зарлагыг хязгаарлах замаар хангахыг эрх баригчид төлөвлөсөн; эдгээрийг хэрэгжүүлэхдээ хамгийн эмзэг бүлгийг хамгаалж, нийгмийн зардлыг хадгалах шаардлагатай.
- Хэрэв өсөлт саарах эрсдэл бодитоор илэрвэл төсвийн алдагдал, улсын өрийг бууруулах том зорилт бүхий стратегийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
- Төсвийн тусгай шаардлагуудыг чанд дагаж мөрдөж, томоохон хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн хүрээнд хэрэгжүүлэх нь зүйтэй.
- Одоогоор яригдаж буй татварын шинэчлэлийг эргэж авч үзэх хэрэгтэй; татварын шинэчлэлийн зарим хэсэг уул уурхайн бус татварын орлогыг бууруулж болох тул оронд нь татварын хөнгөлөлт чөлөөлөлтийг оновчтой болгох, татварын өр төлбөрийг барагдуулах, татвар, гаалийн удирдлагын шинэчлэлийг хэрэгжүүлэх замаар уул уурхайн бус орлогыг нэмэгдүүлэхийг зөвлөсөн.
- Нэмэлт шинэчлэл: нийгмийн халамжийг зорилтот бүлэгт чиглүүлэх; мегатөслүүдийг гадаад санхүүжилтийн боломж, эдийн засгийн шингээх чадварыг харгалзан эрэмбэлэх; орон нутгийн засаг захиргаатай уялдаа холбоог сайжруулах; ТӨК болон ТХХТ-ийн эрх зүйн орчныг сайжруулах; Хөгжлийн банкинд холбоотой хуримтлагдсан асуудлыг шуурхай шийдвэрлэх.

### Бодлого — Мөнгөний болон валютын ханшийн бодлого
- Зээлийн өсөлт болон инфляцыг хязгаарлахын тулд дотоодын санхүүгийн нөхцөлийг хатуу хэвээр байлгах шаардлагатай.
- 2025 оны эхээр бодлогын хүүг өсгөж, сүүлийн саруудад инфляц бага зэрэг саарсан ч 2025–2026 онуудад Монголбанкны зорилтот интервалаас давах төлөвтэй гэж дүгнэсэн.
- Валютын ханшийн уян хатан байдлыг нэмэгдүүлснээр гадаад шокийн эрсдэл даах чадварыг бэхжүүлэх; Монголбанк нь боломжтой үед гадаад валютын нөөцөө нэмэгдүүлэх стратеги баримтлах хэрэгтэй.
- Монголбанк валютын зах зээлийн зуучлагч, валютын тогтмол нийлүүлэгч байх оролцоогоо аажмаар бууруулж, ханшийг зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтээр тогтоох илүү үр дүнтэй механизм бүрдүүлэхийг дэмжих шаардлагатай.
- Монголбанк ипотекийн хөнгөлөлттэй зээлийн хөтөлбөрөөр дамжсан төв банкны гол үүргээс татгалзах; Засгийн газар ипотекийн зээлийн хөтөлбөрийг Монголбанкнаас шилжүүлэн авч, шинэ байгуулсан Хуримтлалын сангийн хөрөнгийг орон сууцны зээлийн хөтөлбөрт чиглүүлэх үүргээс Монголбанкийг чөлөөлөх шаардлагатай.
- Төв банкны тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг эцэслэн боловсруулж, УИХ-д өргөн барих шаардлагатай. Сангийн яам болон Монголбанк нь төв банкны өөрийн хөрөнгийг төсвийн тогтвортой байдлын дагуу үе шаттайгаар нэмэгдүүлэх стратегийг харилцан тохиролцсон байдлаар тогтоох ёстой.

### Макро зохистой болон санхүүгийн салбарын бодлого
- Зээлийн хурдтай өсөлтөөс үүдэлтэй санхүүгийн тогтвортой байдлын эрсдэлийг бууруулахын тулд макро зохистой бодлого болон хяналтыг бэхжүүлэх шаардлагатай.
- Банк болон ББСБ-уудын шинээр олгох зээл дээр тавигдах өр, орлогын харьцааны дээд хязгаарыг бууруулсан зэрэг макро зохистой арга хэмжээ сайн хэрэгжиж байна; гэвч нэмэлт арга хэмжээ, тухайлбал ББСБ-д тавигдах өр, орлогын харьцааг банкнуудтай нийцүүлэх, Монголбанкны макро зохистой хэрэгслүүдийг өргөтгөх, мөчлөг сөрсөн өөрийн хөрөнгийн нөөц шаардлага, LCR, NSFR-г зохицуулалтад нэвтрүүлэх шаардлагатай.
- Хяналт шалгалтыг эрсдэлд суурилсан, ирээдүйд чиглэсэн аргаар шилжүүлж байгаа нь эерэг. Хянан шалгагч нарын эрх зүйн хамгаалалтыг сайжруулах, зохицуулагч байгууллагуудын хоорондын мэдээлэл солилцоо, уялдааг үр дүнтэй болгох зорилгоор Монголбанк болон Банкны тухай хуулиудад нэмэлт өөрчлөлт хийх шаардлагатай.
- Санхүүгийн салбарын чадавхыг бэхжүүлэх хүрээнд: Зээлийн мэдээллийн сан ба Төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр зээлийн судалгаа, барьцаа хөрөнгийн үнэлгээг сайжруулах; барьцаа хөрөнгө хураах, төлбөрийн чадваргүйдлийн үед авч хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг хялбаршуулах; банкны хувьцаа эзэмшлийн бүтцийг төрөлжүүлэх бодлогыг үргэлжлүүлэх.

### Бүтцийн бодлого, институцийн шинэчлэл
- Төрийн оролцоо өндөр, хууль, эрх зүйн орчин удаа дараа өөрчлөгдөж байгаа нь хувийн хэвшлийн санаачилгыг дарж, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг татахад сөргөөр нөлөөлж байна.
- Шинэчлэлийн чиглэл: хүнд суртлыг багасгах, тусгай зөвшөөрөл олгох шат дамжлагыг хялбаршуулах, татварын хууль тогтоомжийн мөрдөлт нийцлийг сайжруулах, газар ашиглалтын тогтолцоог сайжруулах, шүүх, зохицуулах байгууллагын шийдвэрийн хэрэгжилтийг ил тод, тогтвортой болгох.
- Төсвийн орлого бүрдүүлдэг байгууллагууд дахь авлигын эрсдэлийг бууруулах, төрийн худалдан авалт болон ТӨК-уудын ил тод байдал, хариуцлагыг сайжруулах, ТӨК-ийн тухай хууль, Шүгэл үлээгчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
- Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг сааруулах, дасан зохицох, ногоон шилжилтийг хэрэгжүүлэхэд их хэмжээний хөрөнгө оруулалт, бодлогын шинэчлэл шаардлагатай; уур амьсгалын өөрчлөлтийн бодлого хэрэгжилт хангалтгүй, дасан зохицох арга хэмжээг салбарын бодлого, төсвийн тогтолцоо руу бүрэн шингээх шаардлагатай.

### Товч зөвлөмж, шаардлагатай арга хэмжээ (гол нь)
- Төсвийн зардлыг хязгаарлах талаар бодитой, нарийвчилсан арга хэмжээг боловсруулах; нийгмийн хамгааллыг хадгалах.
- Төсвийн тусгай шаардлагуудыг чанд мөрдөх; томоохон хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг Төсвийн тогтвортой байдлын хуулийн хүрээнд эрэмбэлэн хэрэгжүүлэх.
- Татварын шинэчлэлийг эргэж авч үзэх; уул уурхайн бус орлогыг өсгөхөд татвар, гаалийн удирдлагын шинэчлэл, татварын өр төлбөрийг барагдуулах чиглэлийг түлхүү анхаарах.
- Монголбанк нь гадаад валютын нөөцийг боломжтой үед нэмэгдүүлэх, валютын ханшийг зах зээлийн механизмаар тогтох нөхцөлийг бэхжүүлэх, мөн централ банкны үүрэг, бие даасан байдлыг сайжруулах хуулийн өөрчлөлтийг түргэн батлуулах.
- Макро зохистой бодлогын хэрэгслийг өргөтгөх: ББСБ-уудын зохицуулалт, LCR, NSFR, мөчлөг сөрсөн өөрийн хөрөнгийн нөөц зэрэг хэрэгжүүлэх.
- Санхүүгийн салбарын хяналтын зохицуулалтыг бэхжүүлэх, зээлийн мэдээлэл, барьцаа үнэлгээний тогтолцоог сайжруулах, банкны хувьцаа эзэмшлийн төрөлжилтийг урагшлуулж хяналтыг сайжруулах.
- Институцийн шинэчлэл: ТӨК-уудын засаглалыг бэхжүүлэх, авлигын эрсдэлийг бууруулах, төрийн худалдан авалтын ил тод байдлыг дээшлүүлэх.
- Уур амьсгал болон нүүрстөрөгчийн шокт бэлдэхэд урт хугацааны стратеги боловсруулах, төсвийн болон салбарын бодлогод уур амьсгалын дасан зохицох, ногоон шилжилтийн зардлыг тусгах.

### Товч мэдээ, гол статистик үзүүлэлтүүд (эх сурвалжийн зураглал дээрх тоон дараалал)
- ДНБ-ий бодит өсөлт (өөрчлөлт, хувиар): 5.0,7.4,4.9,5.5,5.5,5.5,5.3,5.0,5.0
- ДНБ, оны үнээр (сая ам. доллар): 17,14620,31523,586..................
- Дотоод эрэлт (нэгж хувиар): 11.4,5.6,21.2,6.6,4.4,7.1,7.2,6.5,6.2
- Хэрэглээ (нэгж хувиар): 65.8,57.5,66.1,72.1,72.0,72.5,72.5,73.0,73.0
- Хөрөнгийн нийт хуримтлал: 42.3,33.9,34.6,32.3,30.7,30.7,30.9,30.7,30.4
- Хэрэглээний үнэ (дундаж; өөрчлөлт хувиар): 15.1,10.4,6.2,8.7,8.6,7.9,7.2,6.7,6.4
- Хэрэглээний үнэ (хугацааны эцэст; өөрчлөлт хувиар): 13.3,7.7,8.3,9.0,8.2,7.5,6.8,6.5,6.2
- Зэсийн үнэ (нэгж тонн ам. доллар): 8,8298,4919,1428,9818,8978,9839,0569,1229,167
- Нүүрсний үнэ (нэгж тонн ам. доллар): 123131107687372727272
- ДНБ-ий дефлятор (өөрчлөлт хувиар): 17.7,21.8,2.8,6.1,8.0,7.5,7.3,6.5,6.5
- Суурь тэнцэл (ОУВС-гийн тодорхойлолтоор): 2.2,4.3,2.8,1.0,0.5,-1.0,-0.8,-0.8,-0.7
- Нийт орлого, тусламжийн дүн: 34.4,34.6,39.2,35.1,33.6,31.5,31.2,31.1,30.9
- Суурь зарлага, цэвэр зээл: 32.2,30.3,36.5,34.1,33.0,32.5,32.1,31.8,31.6
- Хүүгийн зардал: 1.5,1.6,1.5,1.7,1.9,2.1,2.2,2.4,2.5
- Нийт тэнцэл (ОУВС-гийн тодорхойлолтоор): 0.7,2.7,1.3,-0.7,-1.4,-3.1,-3.1,-3.1,-3.2
- Уул уурхайн бус суурь тэнцэл (ДНБ-д эзлэх хувиар): -6.3,-5.7,-8.9,-7.4,-8.3,-9.4,-9.0,-8.6,-8.2
- Санхүүжилтийн нийт хэрэгцээ: 3.8,9.0,4.7,5.4,5.6,7.5,7.8,8.6,11.9
- Засгийн газрын өр: 64.5,45.9,44.5,44.7,46.8,49.5,51.5,53.0,53.7
  - Дотоод: 4.4,2.6,3.2,3.0,3.0,3.2,3.2,3.4,3.6
  - Гадаад: 60.1,43.3,41.3,41.7,43.8,46.4,48.3,49.6,50.1
- Нийт мөнгөний өсөлт (өөрчлөлт хувиар): 6.5,26.8,15.2,13.4,12.7,11.7,11.8,14.1,11.8
- Зээлийн өсөлт (өөрчлөлт хувиар): 8.6,22.0,30.9,25.0,21.2,19.5,17.5,15.5,15.5
- Урсгал дансны тэнцэл: -13.4,0.6,-10.5,-14.8,-13.1,-13.3,-13.0,-12.9,-12.7
- Барааны экспорт: 57.5,68.5,62.5,53.6,53.5,51.4,49.8,47.9,46.1
- Барааны импорт: 50.3,46.1,49.5,46.2,45.1,44.2,43.7,42.9,41.5
- Гадаад валютын нийт нөөц (сая ам. доллар): 340049225510456646274669486450455212
  - (импортын сараар): 3.0,3.6,4.0,3.2,3.1,3.0,3.0,3.0,3.0
- Гадаад валютын цэвэр нөөц (NIR): -78811521768..................
- Төгрөг/ам. доллар (хугацааны эцэст): 344534113420..................

*Source: 20250627-mongolia-concluding-statement-mongolian - Section 2*

### Section 1

### Монгол Улс: ОУВС-гийн Дүрмийн IV заалтын 2025 оны зөвлөлдөх хэлэлцүүлгийг дүгнэж Ажлын хэсгээс гаргасан мэдэгдэл

### Ерөнхий дүгнэлт, гол ололт
- 2023–2024 онуудад нүүрсний экспорт түүхэн дээд хэмжээнд хүрч, Засгийн газрын зардал өссөнөөр эдийн засгийн идэвхжил ихээхэн нэмэгдэж, улмаар төсвийн тэнцэл эерэг гарч, өрийн дахин санхүүжилтийг амжилттай хэрэгжүүлсэн нь эдийн засгийн эмзэг байдлыг бууруулахад эерэг нөлөө үзүүлсэн.
- Байгалийн баялагт суурилсан өсөлт саарахтай зэрэгцээд эрсдэл нэмэгдэж байна. Сүүлийн саруудад нүүрсний экспорт буурч байна; үүнд нүүрсний үнийн уналт болон дэлхийн эдийн засгийн тодорхой бус байдал нөлөөлж, ойрын хугацааны төлөв таагүй байгаа үед бодлогын орон зай хязгаарлагдмал байна.
- Дотоод болон гадаад тэнцвэрийг сэргээх, бодлогын орон зайг хамгаалах замаар сөргөөр нөлөөлж болзошгүй эрсдэлийг даах чадварыг нэмэгдүүлэх нь бодлогын тэргүүлэх чиглэл бөгөөд үүнд төсвийн зохистой бодлого баримтлах, төсвийн тусгай шаардлагуудыг дагаж мөрдөх, мөнгөний болон макро зохистой бодлогыг чангатгах, ханшийн уян хатан байдлыг нэмэгдүүлэх шаардлагатай гэж онцолсон.

### Эдийн засгийн сүүлийн үед гарсан өөрчлөлтүүд, цаашдын төлөв, эрсдлүүд
- 2023–2024 онуудад байгалийн баялагт суурилсан эдийн тэлэлт эдийн засгийн идэвхжилийг ихээр дэмжсэн; төсвийн зардал их хэмжээгээр нэмэгдсэн ч уул уурхайн салбараас төсөвт төвлөрүүлсэн орлого хоёр дахин өссөн нь төсвийн тэнцэл ашигтай гарах нөхцөл бүрдүүлсэн.
- ДНБ-д эзлэх өрийн хэмжээ 2022 онд 64.5 хувь байсан бол 2024 онд 44.2 хувь (ОУВС-гийн ажлын хэсгийн тодорхойлолтоор) болсон.
- 2025 оны эхээр түүхий эдийн үнэ огцом дарагдсанаар нүүрсний экспортын орлого огцом буурч, төсвийн орлого тасарч, урсгал тэнцлийн алдагдал нэмэгдэж, гадаад валютын нөөц буурч, төгрөгийн ханш сулрахаар болсон.
- Зээлийн өсөлт болон инфляц сүүлийн үед бага зэрэг буурах чигтэй байгаа ч өндөр хэвээр; инфляц нь Монголбанкны зорилтот интервалаас давсан хэвээр.

### Бодлого — Төсөв
- Гадаад болон дотоод тэнцвэрийг сэргээж, төсвийн бодлогын орон зайг хадгалах үүднээс төсвийн зохистой бодлого баримтлах, төсвийн тусгай шаардлагуудыг дагаж мөрдөх нь нэн чухал.
- 2025 оны төсөв болон дунд хугацааны төсвийн хүрээний баримт бичигт тусгагдсан төсвийн тогтворжуулсан тэнцлийн зорилтыг төсвийн зарлагыг хязгаарлах замаар хангахыг эрх баригчид төлөвлөсөн; эдгээрийг хэрэгжүүлэхдээ хамгийн эмзэг бүлгийг хамгаалж, нийгмийн зардлыг хадгалах шаардлагатай.
- Хэрэв өсөлт саарах эрсдэл бодитоор илэрвэл төсвийн алдагдал, улсын өрийг бууруулах том зорилт бүхий стратегийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
- Төсвийн тусгай шаардлагуудыг чанд дагаж мөрдөж, томоохон хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг Төсвийн тогтвортой байдлын тухай хуулийн хүрээнд хэрэгжүүлэх нь зүйтэй.
- Одоогоор яригдаж буй татварын шинэчлэлийг эргэж авч үзэх хэрэгтэй; татварын шинэчлэлийн зарим хэсэг уул уурхайн бус татварын орлогыг бууруулж болох тул оронд нь татварын хөнгөлөлт чөлөөлөлтийг оновчтой болгох, татварын өр төлбөрийг барагдуулах, татвар, гаалийн удирдлагын шинэчлэлийг хэрэгжүүлэх замаар уул уурхайн бус орлогыг нэмэгдүүлэхийг зөвлөсөн.
- Нэмэлт шинэчлэл: нийгмийн халамжийг зорилтот бүлэгт чиглүүлэх, мегатөслүүдийг гадаад санхүүжилтийн боломж, эдийн засгийн шингээх чадварыг харгалзан эрэмбэлэх, орон нутгийн засаг захиргаатай уялдаа холбоог сайжруулах, ТӨК болон ТХХТ-ийн эрх зүйн орчныг сайжруулах, Хөгжлийн банкинд холбоотой хуримтлагдсан асуудлыг шуурхай шийдвэрлэх зэрэг.

### Бодлого — Мөнгөний болон валютын ханшийн бодлого
- Зээлийн өсөлт болон инфляцыг хязгаарлахын тулд дотоодын санхүүгийн нөхцөлийг хатуу хэвээр байлгах шаардлагатай.
- 2025 оны эхээр бодлогын хүүг өсгөж, сүүлийн саруудад инфляц бага зэрэг саарсан ч 2025–2026 онуудад Монголбанкны зорилтот интервалаас давах төлөвтэй гэж дүгнэсэн.
- Валютын ханшийн уян хатан байдлыг нэмэгдүүлснээр гадаад шокийн эрсдэл даах чадварыг бэхжүүлэх; Монголбанк нь боломжтой үед гадаад валютын нөөцөө нэмэгдүүлэх стратеги баримтлах хэрэгтэй.
- Монголбанк валютын зах зээлийн зуучлагч, валютын тогтмол нийлүүлэгч байх оролцоогоо аажмаар бууруулж, ханшийг зах зээлийн эрэлт, нийлүүлэлтээр тогтоох илүү үр дүнтэй механизм бүрдүүлэхийг дэмжих шаардлагатай.
- Монголбанк ипотекийн хөнгөлөлттэй зээлийн хөтөлбөрөөр дамжсан төв банкны гол үүргээс татгалзах; Засгийн газар ипотекийн зээлийн хөтөлбөрийг Монголбанкнаас шилжүүлэн авч, шинэ байгуулсан Хуримтлалын сангийн хөрөнгийг орон сууцны зээлийн хөтөлбөрт чиглүүлэх үүргээс Монголбанкийг чөлөөлөх шаардлагатай.
- Төв банкны тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийг эцэслэн боловсруулж, УИХ-д өргөн барих шаардлагатай. Сангийн яам болон Монголбанк нь төв банкны өөрийн хөрөнгийг төсвийн тогтвортой байдлын дагуу үе шаттайгаар нэмэгдүүлэх стратегийг харилцан тохиролцсон байдлаар тогтоох ёстой.

### Макро зохистой болон санхүүгийн салбарын бодлого
- Зээлийн хурдтай өсөлтөөс үүдэлтэй санхүүгийн тогтвортой байдлын эрсдэлийг бууруулахын тулд макро зохистой бодлого болон хяналтыг бэхжүүлэх шаардлагатай.
- Банк болон ББСБ-уудын шинээр олгох зээл дээр тавигдах өр, орлогын харьцааны дээд хязгаарыг бууруулсан зэрэг макро зохистой арга хэмжээ сайн хэрэгжиж байна; гэвч нэмэлт арга хэмжээ, тухайлбал ББСБ-д тавигдах өр, орлогын харьцааг банкнуудтай нийцүүлэх, Монголбанкны макро зохистой хэрэгслүүдийг өргөтгөх, мөчлөг сөрсөн өөрийн хөрөнгийн нөөц шаардлага, LCR, NSFR-г зохицуулалтад нэвтрүүлэх шаардлагатай.
- Хяналт шалгалтыг эрсдэлд суурилсан, ирээдүйд чиглэсэн аргаар шилжүүлж байгаа нь эерэг. Хянан шалгагч нарын эрх зүйн хамгаалалтыг сайжруулах, зохицуулагч байгууллагуудын хоорондын мэдээлэл солилцоо, уялдааг үр дүнтэй болгох зорилгоор Монголбанк болон Банкны тухай хуулиудад нэмэлт өөрчлөлт хийх шаардлагатай.
- Санхүүгийн салбарын чадавхыг бэхжүүлэх хүрээнд: Зээлийн мэдээллийн сан ба Төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөөр зээлийн судалгаа, барьцаа хөрөнгийн үнэлгээг сайжруулах; барьцаа хөрөнгө хураах, төлбөрийн чадваргүйдлийн үед авч хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааг хялбаршуулах; банкны хувьцаа эзэмшлийн бүтцийг төрөлжүүлэх бодлогыг үргэлжлүүлэх зэрэг шаардлагатай.

### Бүтцийн бодлого, институцийн шинэчлэл
- Төрийн оролцоо өндөр, хууль, эрх зүйн орчин удаа дараа өөрчлөгдөж байгаа нь хувийн хэвшлийн санаачилгыг дарж, гадаадын шууд хөрөнгө оруулалтыг татахад сөргөөр нөлөөлж байна.
- Шинэчлэлийн чиглэл: хүнд суртлыг багасгах, тусгай зөвшөөрөл олгох шат дамжлагыг хялбаршуулах, татварын хууль тогтоомжийн мөрдөлт нийцлийг сайжруулах, газар ашиглалтын тогтолцоог сайжруулах, шүүх, зохицуулах байгууллагын шийдвэрийн хэрэгжилтийг ил тод, тогтвортой болгох.
- Төсвийн орлого бүрдүүлдэг байгууллагууд дахь авлигын эрсдэлийг бууруулах, төрийн худалдан авалт болон ТӨК-уудын ил тод байдал, хариуцлагыг сайжруулах, ТӨК-ийн тухай хууль, Шүгэл үлээгчийн эрх зүйн байдлын тухай хуулийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
- Уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг сааруулах, дасан зохицох, ногоон шилжилтийг хэрэгжүүлэхэд их хэмжээний хөрөнгө оруулалт, бодлогын шинэчлэл шаардлагатай; уур амьсгалын өөрчлөлтийн бодлого хэрэгжилт хангалтгүй, дасан зохицох арга хэмжээг салбарын бодлого, төсвийн тогтолцоо руу бүрэн шингээх шаардлагатай.

### Товч зөвлөмж, шаардлагатай арга хэмжээ (гол нь)
- Төсвийн зардлыг хязгаарлах талаар бодитой, нарийвчилсан арга хэмжээг боловсруулах; нийгмийн хамгааллыг хадгалах.
- Төсвийн тусгай шаардлагуудыг чанд мөрдөх; томоохон хөрөнгө оруулалтын төслүүдийг Төсвийн тогтвортой байдлын хуулийн хүрээнд эрэмбэлэн хэрэгжүүлэх.
- Татварын шинэчлэлийг эргэж авч үзэх; уул уурхайн бус орлогыг өсгөхөд татвар, гаалийн удирдлагын шинэчлэл, татварын өр төлбөрийг барагдуулах чиглэлийг түлхүү анхаарах.
- Монголбанк нь гадаад валютын нөөцийг боломжтой үед нэмэгдүүлэх, валютын ханшийг зах зээлийн механизмаар тогтох нөхцөлийг бэхжүүлэх, мөн центр банкны үүрэг, бие даасан байдлыг сайжруулах хуулийн өөрчлөлтийг түргэн батлуулах.
- Макро зохистой бодлогын хэрэгслийг өргөтгөх: ББСБ-уудын зохицуулалт, LCR, NSFR, мөчлөг сөрсөн өөрийн хөрөнгийн нөөц зэрэг хэрэгжүүлэх.
- Санхүүгийн салбарын хяналтын зохицуулалтыг бэхжүүлэх, зээлийн мэдээлэл, барьцаа үнэлгээний тогтолцоог сайжруулах, банкны хувьцаа эзэмшлийн төрөлжилтийг урагшлуулж хяналтыг сайжруулах.
- Институцийн шинэчлэл: ТӨК-уудын засаглалыг бэхжүүлэх, авлигын эрсдэлийг бууруулах, төрийн худалдан авалтын ил тод байдлыг дээшлүүлэх.
- Уур амьсгал болон нүүрстөрөгчийн шокт бэлдэхэд урт хугацааны стратеги боловсруулах, төсвийн болон салбарын бодлогод уур амьсгалын дасан зохицох, ногоон шилжилтийн зардлыг тусгах.

### Товч мэдээ, гол статистик үзүүлэлтүүд (эх сурвалжийн зураглал дээрх тоон дараалал)
- ДНБ-ий бодит өсөлт (өөрчлөлт, хувиар): 5.0,7.4,4.9,5.5,5.5,5.5,5.3,5.0,5.0
- ДНБ, оны үнээр (сая ам. доллар): 17,14620,31523,586..................
- Дотоод эрэлт (нэгж хувиар): 11.4,5.6,21.2,6.6,4.4,7.1,7.2,6.5,6.2
- Хэрэглээ (нэгж хувиар): 65.8,57.5,66.1,72.1,72.0,72.5,72.5,73.0,73.0
- Хөрөнгийн нийт хуримтлал: 42.3,33.9,34.6,32.3,30.7,30.7,30.9,30.7,30.4
- Хэрэглээний үнэ (дундаж; өөрчлөлт хувиар): 15.1,10.4,6.2,8.7,8.6,7.9,7.2,6.7,6.4
- Хэрэглээний үнэ (хугацааны эцэст; өөрчлөлт хувиар): 13.3,7.7,8.3,9.0,8.2,7.5,6.8,6.5,6.2
- Зэсийн үнэ (нэгж тонн ам. доллар): 8,8298,4919,1428,9818,8978,9839,0569,1229,167
- Нүүрсний үнэ (нэгж тонн ам. доллар): 123131107687372727272
- ДНБ-ий дефлятор (өөрчлөлт хувиар): 17.7,21.8,2.8,6.1,8.0,7.5,7.3,6.5,6.5
- Суурь тэнцэл (ОУВС-гийн тодорхойлолтоор): 2.2,4.3,2.8,1.0,0.5,-1.0,-0.8,-0.8,-0.7
- Нийт орлого, тусламжийн дүн: 34.4,34.6,39.2,35.1,33.6,31.5,31.2,31.1,30.9
- Суурь зарлага, цэвэр зээл: 32.2,30.3,36.5,34.1,33.0,32.5,32.1,31.8,31.6
- Хүүгийн зардал: 1.5,1.6,1.5,1.7,1.9,2.1,2.2,2.4,2.5
- Нийт тэнцэл (ОУВС-гийн тодорхойлолтоор): 0.7,2.7,1.3,-0.7,-1.4,-3.1,-3.1,-3.1,-3.2
- Уул уурхайн бус суурь тэнцэл (ДНБ-д эзлэх хувиар): -6.3,-5.7,-8.9,-7.4,-8.3,-9.4,-9.0,-8.6,-8.2
- Санхүүжилтийн нийт хэрэгцээ: 3.8,9.0,4.7,5.4,5.6,7.5,7.8,8.6,11.9
- Засгийн газрын өр: 64.5,45.9,44.5,44.7,46.8,49.5,51.5,53.0,53.7
  - Дотоод: 4.4,2.6,3.2,3.0,3.0,3.2,3.2,3.4,3.6
  - Гадаад: 60.1,43.3,41.3,41.7,43.8,46.4,48.3,49.6,50.1
- Нийт мөнгөний өсөлт (өөрчлөлт хувиар): 6.5,26.8,15.2,13.4,12.7,11.7,11.8,14.1,11.8
- Зээлийн өсөлт (өөрчлөлт хувиар): 8.6,22.0,30.9,25.0,21.2,19.5,17.5,15.5,15.5
- Урсгал дансны тэнцэл: -13.4,0.6,-10.5,-14.8,-13.1,-13.3,-13.0,-12.9,-12.7
- Барааны экспорт: 57.5,68.5,62.5,53.6,53.5,51.4,49.8,47.9,46.1
- Барааны импорт: 50.3,46.1,49.5,46.2,45.1,44.2,43.7,42.9,41.5
- Гадаад валютын нийт нөөц (сая ам. доллар): 340049225510456646274669486450455212
  - (импортын сараар): 3.0,3.6,4.0,3.2,3.1,3.0,3.0,3.0,3.0
- Гадаад валютын цэвэр нөөц (NIR): -78811521768..................
- Төгрөг/ам. доллар (хугацааны эцэст): 344534113420..................

*Эх сурвалж: Монгол Улсын эрх баригчид, ОУВС-гийн мэргэжилтнүүдийн төсөөлөл.*

### Section 2

### ТөсөөлөлГүйцэтгэл

### Агуулга (хураангуй)
- Хүснэгт 1. Монгол Улс: Эдийн засаг, санхүүгийн зарим үзүүлэлтүүд, 2022-2030 онууд (өөрөөр заагаагүй бол ДНБ-д эзлэх хувиар)

### Тайлбарууд ба нөхцөл
- 1/ Энэхүү төсөөллийг одоо яригдаж байгаа 2025 оны төсвийн тодотголоос өмнө боловсруулсан болно.
- Тус төсөөлөлд өмнөх Засгийн газраас баталсан татварын багц арга хэмжээ тусгагдсан болно.

*Source: 20250627-mongolia-concluding-statement-mongolian - Section 2*

---


_Source: https://www.imf.org/-/media/files/news/press-release/2025/20250627-mongolia-concluding-statement-mongolian.pdf_