{
  "title": "Kosovë: Deklaratë përmbyllëse e misionit të nenit IV më 2018",
  "publication": "IMF News, October 30, 2018",
  "sourceUrl": "https://www.imf.org/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission",
  "canonical": "https://www.imf.org/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission",
  "overlayPath": "/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission/index.md",
  "summary": "Një mision i FMN-së, i udhëhequr nga Stephanie Eble, vizitoi Prishtinën gjatë periudhës October 17-October 30 për diskutimet e konsultimit nën nenin IV për 2018.",
  "publishDate": "2018-10-30",
  "sections": [
    {
      "heading": "Misioni dhe përmbledhja kryesore",
      "content": "- Një mision i FMN-së, i udhëhequr nga Stephanie Eble, vizitoi Prishtinën gjatë periudhës October 17-October 30 për diskutimet e konsultimit nën nenin IV për 2018.\n- Misioni vlerëson se Kosova ka vazhduar të përjetojë rritje të fortë ekonomike, të ruajë disiplinën fiskale dhe të forcojë reziliencën e sektorit financiar, por rreziqet fiskale janë rritur dhe duhet menaxhuar me kujdes.\n- Prioritetet politike të diskutimit: përmirësimi i konkurrueshmërisë, forcimi i qeverisjes, reforma strukturore për rritje më të fortë dhe gjithëpërfshirëse, reduktim i papunësisë dhe ngushtim i hendekut të të ardhurave me pjesën tjetër të Evropës."
    },
    {
      "heading": "Zhvillimet makroekonomike dhe ecuria",
      "content": "- Rritja:\n  - Rritja pritet të jetë rreth 4.0 percent në 2018, ndër më të lartat në rajon, e nxitur nga investimet, konsumit dhe eksportet e shërbimeve, mbështetur nga huazimi i fortë bankar dhe remitancat.\n  - Për 2019, rritja projektohet në 4.2 percent, e mbështetur kryesisht nga një përshpejtim i përkohshëm i investimeve publike.\n  - Perspektiva afatmesme: rritja projektohet të mbetet rreth 4 percent, me inflacion që gradualisht konvergon drejt mesatares së BE-së, por rreziqet janë të tërhequra drejt poshtë.\n- Inflacioni:\n  - Inflacioni i përgjithshëm mbetet i zbutur, por ka filluar rritja për shkak të çmimeve më të larta të ushqimit dhe energjisë.\n  - Parashikimi: do të mesatarizohet 0.9 percent për këtë vit dhe 1.4 percent vitin e ardhshëm.\n- Rreziqe kryesore:\n  - Presione shpenzimesh, veçanërisht për përfitime sociale të pa-targetuara, që mund të shtypin shpenzimet produktive dhe të rrisin deficitin fiskal.\n  - Projekti i centralit të ri energjetik mund të zgjeronte deficitin e llogarisë korente gjatë ndërtimit dhe, në varësi të zbatimit, mund të rrisë ndjeshëm borxhin publik.\n  - Pasiguri politike që mund të dëmtojë besimin dhe të ndalë reformat.\n  - Një normalizim i politikës monetare të BE-së ose kushte financiare globale më të forta, dhe rritje më të ngadaltë në BE që zvogëlon remitancat, përbëjnë rreziqe të jashtme."
    },
    {
      "heading": "Qëndrueshmëria fiskale, rregulli fiskal dhe menaxhimi i rreziqeve",
      "content": "- Performanca fiskale dhe pritshmëritë:\n  - Deficiti i buxhetit 2018 (nën përcaktimin e rregullit fiskal) pritet të jetë rreth 1½ percent of GDP, brenda kufirit të rregullit fiskal prej 2 percent.\n  - Buxheti i projektuar për 2019 synon një deficit prej 1.9 percent of GDP, mban pagat konstante si pjesë e GDP, dhe bank balance në 4.5 percent of GDP, në përputhje me rregullin fiskal.\n  - Buxheti pret fitime ambicioze nga reformat e administrimit të të ardhurave (total rreth 1 percent of GDP), përfshirë ⅔ percent of GDP nga mbledhja shtesë e borxheve tatimore dhe përmirësim i përputhshmërisë dhe ⅓ percent of GDP nga qeverisjet lokale; gjithashtu ¼ percent of GDP kursime nga reforma e përfitimeve të veteranëve të luftës.\n  - Nën klauzolën e investimeve, projektohet një përshpejtim i investimeve të financuara nga donatorët dhe arkëtime nga privatizimet që—nëse realizohen—do të shtojnë 4 percent of GDP në shpenzime kapitale.\n- Rekomandimet kryesore fiskale:\n  - Rregulli fiskal mbetet ankorë i përshtatshëm; kërkohen masa për të zbutur presionet dhe rreziqet e shpenzimeve.\n  - Përshpejtim i reformave të administrimit tatimor për të reduktuar informalitetin, hendekët tatimore, dhe borxhet tatimore; vendosje objektivash sasiore dhe strategjike performancash; centralizim i mbledhjes së borxheve; ruajtje të kolektimit të import VAT tek Doganat me masa sigurie në ndryshim sistemi.\n  - Mosdhënie e pushimeve tatimore ose përjashtimeve të reja që erodojnë bazën tatimore.\n  - Masat për të përmbajtur presionet e shpenzimeve: reforma e përfitimeve të veteranëve dhe përfitimeve të invaliditetit; ristrukturim i ndërmarrjeve publike duke racionalizuar punësimin dhe duke përshtatur pagat me produktivitetin.\n  - Kundërshtim i futjes së skemave të pensioneve të parakohshme jo-kontributive për grupet special (p.sh., policia), përfitime speciale për mësuesit e viteve 1990, dhe pagesa universale për fëmijët, pasi do të dëmtonin drejtësinë dhe qëndrueshmërinë financiare të sistemit social.\n  - Rishikim i ligjit të pagave publike për shkak të kostove fiskale të mëdha dhe proliferimit të shtesave diskrecionale; kufizim i rritjeve të pensioneve vetëm në pensionin bazë.\n  - Përmirësim i efikasitetit të shpenzimeve—reforma në shëndetësi, arsim dhe politika aktive të tregut të punës; forcim i kornizës së investimeve publike me analiza kosto-përfitim dhe auditime ex-post.\n  - Përdorim i arkëtimeve nga privatizimi i shpërndarë në vite dhe i kufizuar te projektet kapitale të shqyrtuara mirë për viabilitet dhe kthim.\n  - Miratimi i masave emergjente: rezervim i llogarive jo-prioritare për prerje automatikisht në rast të mungesave të të ardhurave; lirojini appropriation-et specifike vetëm pas verifikimit të të ardhurave shtesë nga mbledhja e borxheve dhe përmirësimi i përputhshmërisë.\n- Politikat afatmesme:\n  - Reformat e pensioneve të shtyllës së parë dhe sistemi i përfitimeve sociale duhet të jenë pjesë e një plani gjithëpërfshirës për racionalizimin e skemave kategoriale.\n  - Shtylla e dytë e pensionit duhet të mbrohet; çdo ndryshim në shtyllën e parë duhet të dizajnohet me kujdes për shkak të kostove të mëdha afatmesme.\n  - Anashkalimi i iniciativave të reja për transferime sociale të pa-targetuara.\n  - Projekti i centralit të ri: duhet të jetë financiarisht i qëndrueshëm; tarifat të vendosen në nivele të rikuperimit të kostos; garancitë qeveritare dhe financimet brenda kufijve të rregullit fiskal dhe qëndrueshmërisë së borxhit publik.\n  - Konsiderim i reformave të tatimit për shkak të niveleve ende të ulëta të tatimeve në krahasim me rajonin."
    },
    {
      "heading": "Menaxhimi i borxhit dhe financimi",
      "content": "- Diversifikimi i burimeve të financimit për të reduktuar rreziqet e rollover dhe për të shmangur shtypjen e kreditimit privat.\n- Miratimi i zgjatjeve të maturiteteve të borxhit mirëpritet; instrumente të reja si obligacionet retail ose të jashtme mund të eksplorohen në afatmesëm, në varësi të kushteve të tregut dhe reduktimit të rrezikut të vendit, si pjesë e një strategjie të përmbledhur të menaxhimit të borxhit.\n- Rekomandohet ulje graduale e mbajtjeve të CBK-së të titujve të qeverisë të blerë në tregun sekondar, ruajtje e bank balance në 4.5 percent of GDP, dhe respektim i limiteve të ekspozimit të fondit të pensionit KPST."
    },
    {
      "heading": "Reforma strukturore: klimë investimi, qeverisje dhe tregu i punës",
      "content": "- Prioritet: reduktimi i papunësisë shumë të lartë dhe i inaktivitetit; veçanërisht rritja e punësimit të të rinjve.\n  - Pritet përshpejtim i zbatimit të planit të veprimit për rritjen e punësimit të të rinjve.\n  - Politikave që promovojnë pjesëmarrjen e fuqisë punëtore: zgjerim i kujdesit të përballueshëm për fëmijët, heqja e stimujve të dëmshëm në përfitjet sociale.\n  - Këshillohet kundërshtimi i iniciativave që mund të dëmtojnë punësimin e grave dhe të përjashtojnë punëtorët me aftësi të ulëta: ligji publik i pagave, rritje të tepruar të pagës minimale, përfitime të bujshme për maternitet/parandalues.\n  - Rekomandohet reintrodhimi i mekanizmit të rregullt të vendosjes së pagës minimale i vendosur me rregulla që nga 2013 dhe forcim i dispozitave për reduktimin e punës së parregullt.\n  - Përshpejtim i reformave për ngritjen e aftësive përmes aksesit dhe cilësisë së arsimit dhe trajnimit profesional.\n- Qeverisja dhe klimë biznesi:\n  - Reforma e administrimit të të ardhurave dhe prokurimit publik duhet të ndihmojë në krijimin e një fushe loje më të barabartë.\n  - Forcimi i sundimit të ligjit në fushat e zbatimit të kontratave dhe të drejtave të pronës për të përmirësuar mjedisin e biznesit dhe aksesin në financime më të lira.\n  - Zbatimi i ligjit për kërkesat e licencimit dhe reduktimi i ngarkesave administrative; avancimi i ligjit të bazuar në rrezik për inspektime.\n  - Ligji në projekt mbi ndërmarrjet publike mirëpritet për të përmirësuar mbikëqyrjen financiare dhe llogaridhënien."
    },
    {
      "heading": "Stabiliteti i sistemit financiar dhe thellimi financiar",
      "content": "- Gjendja e sektorit bankar:\n  - Sektori bankar i Kosovës mbetet mirë-kapitalizuar, likuid dhe fitimprurës, por mbikëqyrësit duhet të qëndrojnë vigjilentë për xhepa rreziku.\n  - Kredinë jo-përformuese (non-performing loans) janë 2.8 percent of total loans, niveli më i ulët në rajon.\n  - Vazhdon rritja robuste e kreditimit dhe zbutja e standardeve të kredisë; diferencim i rritjes së shëndetshme ndaj asaj të tepruar dhe përdorim i instrumenteve prudenciale kur kërkohet.\n- Thellimi i ndërmjetësimit financiar:\n  - Penetrimi i kreditit rreth 40 percent of GDP, i ulët krahasuar me CESEE dhe vendet e Ballkanit Perëndimor, por në rritje.\n  - Faktorë ndihmues: normat e ulëta të interesit, garancitë KCGF për SME, forcim i zbatimit të kontratave.\n  - Rregullime në proces: CBK po punon në rregullore për krijimin e fondeve të investimit; ligj mbi zgjerimin e aktiviteteve të MFI-ve para parlamentit.\n  - Këshillohet dizajn që siguron konkurrencë të ndershme mes MFI-ve dhe bankave, duke ruajtur standardet prudenciale dhe mbrojtjen e konsumatorit.\n  - Nevojë për reduktim të pengesave strukturore për rritjen e kreditit: zbatim i plotë i ligjit mbi procedurat e zbatimit, përshpejtim i zgjidhjes së çështjeve komerciale (p.sh., më shumë gjyqtarë të specializuar dhe/ose krijimi i një gjykate komerciale), dhe forcim i të drejtave të pronës.\n- Vlerësim i ardhshëm:\n  - Misioni mirëpret kërkesën e autoriteteve për një Financial Sector Stability Review (FSSR) deri në fillim të 2019; me shumicën e rekomandimeve të FSAP 2012 të zbatuara, kjo do të jetë mundësi e mirë për të vlerësuar zhvillimet financiare dhe për të informuar strategjinë afatmesme të reformave të CBK-së dhe ndryshimet ligjore të planifikuara.\n\nIMF Communications Department, Mission Concluding Statement, October 30, 2018.\n\n---\n\n Content in this bundle\n\n- Press Release-Concluding Statement AIV PPM\n  - Press Release-Concluding Statement AIV PPM (Markdown version){rel=\"alternate\" type=\"text/markdown\"}\n  - Press Release-Concluding Statement AIV PPM (PDF){rel=\"external\" type=\"application/pdf\"}\n\n---\n\n References\n\n- Republic of Kosovo and the IMF\n- IMF Policy Advice -- A Factsheet\n- Mission Concluding Statements\n- PRESS CENTER\n- https://www.imf.org/en/home\n\nSource: https://www.imf.org/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission"
    }
  ],
  "bullets": [
    "[Markdown version](/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission/index.md)",
    "[Structured JSON version](/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission/index.json)",
    "[Bundle manifest](/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission/bundle-manifest.json)",
    "Published: October 30, 2018",
    "Një mision i FMN-së, i udhëhequr nga Stephanie Eble, vizitoi Prishtinën gjatë periudhës October 17-October 30 për diskutimet e konsultimit nën nenin IV për 2018.",
    "Misioni vlerëson se Kosova ka vazhduar të përjetojë rritje të fortë ekonomike, të ruajë disiplinën fiskale dhe të forcojë reziliencën e sektorit financiar, por rreziqet fiskale janë rritur dhe duhet menaxhuar me kujdes.",
    "Prioritetet politike të diskutimit: përmirësimi i konkurrueshmërisë, forcimi i qeverisjes, reforma strukturore për rritje më të fortë dhe gjithëpërfshirëse, reduktim i papunësisë dhe ngushtim i hendekut të të ardhurave me pjesën tjetër të Evropës.",
    "Rritja:",
    "Inflacioni:",
    "Rreziqe kryesore:",
    "Performanca fiskale dhe pritshmëritë:",
    "Rekomandimet kryesore fiskale:",
    "Politikat afatmesme:",
    "Diversifikimi i burimeve të financimit për të reduktuar rreziqet e rollover dhe për të shmangur shtypjen e kreditimit privat.",
    "Miratimi i zgjatjeve të maturiteteve të borxhit mirëpritet; instrumente të reja si obligacionet retail ose të jashtme mund të eksplorohen në afatmesëm, në varësi të kushteve të tregut dhe reduktimit të rrezikut të vendit, si pjesë e një strategjie të përmbledhur të menaxhimit të borxhit.",
    "Rekomandohet ulje graduale e mbajtjeve të CBK-së të titujve të qeverisë të blerë në tregun sekondar, ruajtje e bank balance në 4.5 percent of GDP, dhe respektim i limiteve të ekspozimit të fondit të pensionit KPST.",
    "Prioritet: reduktimi i papunësisë shumë të lartë dhe i inaktivitetit; veçanërisht rritja e punësimit të të rinjve.",
    "Qeverisja dhe klimë biznesi:",
    "Gjendja e sektorit bankar:",
    "Thellimi i ndërmjetësimit financiar:",
    "Vlerësim i ardhshëm:",
    "**Press Release-Concluding Statement AIV PPM**",
    "[Republic of Kosovo and the IMF](http://www.imf.org/external/country/UVK/index.htm)",
    "[IMF Policy Advice -- A Factsheet](https://www.imf.org/en/about/factsheets/imf-surveillance)",
    "[Mission Concluding Statements](https://www.imf.org/en/news/searchnews)",
    "[PRESS CENTER](http://presscenter.imf.org/)",
    "[https://www.imf.org/en/home](https://www.imf.org/en/home)"
  ],
  "related": [
    {
      "title": "Press Release-Concluding Statement AIV PPM",
      "role": "document",
      "sourceUrl": "https://www.imf.org/-/media/files/news/mission-concluding-statement/103018-kosovo-cs-alb.pdf",
      "summary": {
        "path": "/-/media/files/news/mission-concluding-statement/103018-kosovo-cs-alb.pdf.md",
        "mime": "text/markdown"
      },
      "binary": {
        "path": "/-/media/files/news/mission-concluding-statement/103018-kosovo-cs-alb.pdf",
        "mime": "application/pdf"
      }
    }
  ],
  "alternates": {
    "markdown": "/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission/index.md",
    "json": "/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission/index.json",
    "bundleManifest": "/en/news/articles/2018/10/30/ms103018-kosovo-staff-concluding-statement-of-the-2018-article-iv-mission/bundle-manifest.json"
  },
  "generatedAtUtc": "2026-09-25T22:16:55.427Z"
}