Udana transformacja gospodarcza w Polsce może być dziś inspiracją dla kontynentu

Nowe wyzwania

Wraz z wyrównywaniem się poziomu dochodów, Polska staje wobec nowych wyzwań: transformacji energetycznej, rozwoju rynków kapitałowych czy postępującego zaawansowania technologicznego. W konsekwencji rosyjskiej inwazji na Ukrainę musimy również wzmocnić systemy bezpieczeństwa.  Oznacza to fundamentalną zmianę w stosunku do poprzednich 30 lat, kiedy to wzrost gospodarczy Polski był wspierany zarówno przez wewnętrzne przewagi, jak i przez korzyści wynikające z dywidendy pokoju.

W miarę jak Polska staje się regionalną potęgą, jej pozycja w UE również ewoluuje, przechodząc przede wszystkim z odbiorcy netto funduszy europejskich do stopniowego przejmowania większej roli finansowej w budżecie UE, przy jednoczesnym aktywnym wkładzie w funkcjonowanie wspólnego rynku dzięki wymianie handlowej. Wyprzedziliśmy Chiny w imporcie niemieckich produktów; polski przemysł dostarcza towary na wszystkie rynki europejskie. Wyzwania stojące przed Polską oraz UE stają się coraz bardziej zbieżne. Trzy z nich zasługują na szczególną uwagę: niedopuszczenie, by sztywne reguły europejskie ograniczały wzrost gospodarczy; mądre zarządzanie transformacją energetyczną; dalsza współpraca w obszarze bezpieczeństwa, gdzie polskie wydatki na obronność – największe w NATO w odniesieniu do PKB- mają znaczenie krytyczne.   

Europa nade wszystko potrzebuje deregulacji i ekonomii skali.  Jednolity rynek okazał się być sukcesem, czego najlepszym dowodem są imponujące wyniki polskiego eksportu. Jednakże rynek ten pozostaje niekompletny. Największe ograniczenia UE zostały narzucone przez nią samą.  Według szacunków MFW, bariery pozataryfowe na wspólnym rynku stanowią równowartość 44 procent ceł na towary przemysłowe i aż 110 procent na usługi.  Bez prawdziwego wspólnego rynku firmy europejskie nie będą mogły wejść na wyższy poziom rozwoju, a lokalne innowacje nie wyjdą poza granice danego kraju. Ten potencjał musimy wykorzystać.

Niezbędna jest również prawidłowo przeprowadzona transformacja energetyczna. Dekarbonizacja jest i będzie priorytetem. Kluczowe znaczenie ma jednak odniesienie się do różnic w cenach energii w porównaniu ze Stanami Zjednoczonymi i Chinami. Europejski przemysł mierzy się z cenami gazu i energii elektrycznej nawet trzykrotnie wyższymi od cen naszych głównych partnerów handlowych. Transformacja energetyczna to z jednej strony konieczność ekologiczna, z drugiej zaś szansa gospodarcza, zważywszy na pośrednie korzyści płynące z ograniczania zanieczyszczeń, jak i przewagę konkurencyjną wynikającą z łańcucha wartości czystego przemysłu.  

Najważniejsze jest jednak, iż Europa odzyskuje wiarę w projekt europejski. Integracja europejska czasów Adenauera, Schumana i De Gasperiego była przedsięwzięciem zmieniającym świat. Oznaczała epokową przemianę możliwą dzięki wizjonerskim przywódcom, którzy pokonali zarówno ograniczenia swoich czasów, jak i doraźne interesy.  Jednak niedawne wahania i fragmentacja spowolniły wysiłki integracyjne. Partykularne interesy nadal wstrzymują niektóre inicjatywy na rzecz pogłębiania integracji. Badania nad przełomowymi technologiami na skalę amerykańskich instytucji, takich jak Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej oraz Agencja Zaawansowanych Projektów Badawczych Departamentu Obrony są utrudniane przez wzgląd na obawy dotyczące wspólnego finansowania.  Rozbieżności regulacyjne w poszczególnych krajach nadal stanowią wyzwanie dla sektora prywatnego.  

Nadchodzi jednak fala zmian. W ślad za geopolitycznym przebudzeniem, Europa dostrzega potrzebę nowej odsłony integracji gospodarczej, a wraz z nią mądrych regulacji i uproszczonych przepisów, by na nowo ożywić ideę dobrobytu, który od zawsze definiował europejski styl życia. Jestem optymistą. Konkurencyjna i bezpieczna Unia Europejska nie tylko jest możliwa, ale znajduje się wręcz w naszym zasięgu. A sposób, w jaki moi rodacy przystosowali się do geopolitycznych zmian 35 lat temu, powinien inspirować nas wszystkich. Znaczące pozytywne przemiany możliwe są nawet w czasach globalnych zawirowań. Rządy państw UE działają na rzecz gospodarczego ożywienia Europy.